Lễ tình yêu cả năm ở Hàn Quốc

 Lịch sử tình yêu á châu qua K-Pop.

Mới nhìn lại lịch là đã qua tháng 2. Lại nhớ đến ngày Valentine, lễ tình yêu bú xua la mua sắp đến khiến mình thất kinh. Năm ngoái giờ này là đang ở Việt Nam, đâu Quy Nhơn hay Hội An chi đó. Nhớ lần đầu tiên tham dự Valentine trong đời tại Hoa Kỳ. Dạo ấy bên Tây không có trò này. Có hẹn với một cô gốc việt. Mình đi làm ra, đi xe lửa từ New York đến thành phố cô ta ở mất gần 2 tiếng. Đi ngang tiệm hoa, vào mua một hoa hồng như bên tây khi tặng cô bạn nào sinh nhật cô ta với cuốn sách. Mình hí ha hí hửng gõ cửa và hãnh diện đã mua được một đoá hồng nhung khá đắt tiền. Ngày thường giá rẻ gấp 4-5 lần.

Cô nàng ra mở cửa rồi mặt thất vọng trong khi mình hí hửng, cung kính tặng hoa hồng như Alain Đờ Lông trong phim Borsalino. Mình quên cô này có thời ở với Việt Cộng nên hay hát 999 đoá hồng. Cô ta nói cô ta chỉ đáng giá có một đoá hồng. Cô ta muốn 999 đoá hồng khiến mình thất kinh muốn xỉu. Mình tình thật nói đi khắp nơi chỗ nào cũng hết hoa hồng nên còn chỗ mua được là may vì cũng gần 8 giờ tối. Thế là cô ta đá mình ra cửa, không bao giờ gặp lại, quăn đoá hồng thùng rác. Đó là bài học đầu tiên ở MỸ đi hẹn gái tặng hoa hồng. Như đồng chí gái từng nhắc nhở mình mỗi ngày là chỉ có tui mới lấy ôn thôi, mấy con kia nó bỏ từ lâu rồi. Cho nên phải cảm ơn đồng chí gái quang vinh muôn năm. Cho nên mình ăn tranh thủ, làm khẩn trương, làm ngày chưa đủ tranh thủ làm đêm cho mụ vợ vui.

Trong sân khấu bi hài kịch lớn về tình yêu lãng mạn trên thế giới, nơi người ta ngượng ngùng tặng quà để hé lộ mối tình đơn phương bú xua la mua. Như cảnh mình bị cô sinh viên y khoa đá ra khỏi nhà vì chỉ tặng một đoá hồng. Nơi ngày Valentine là ngày được thiên hạ nô nức, đúng hơn phụ nữ chớ đàn ông keo kiệt như mình thì Chán Mớ Đời. Phải tốn tiền vớ vẩn. Ngày này người ta tặng sô-cô-la như núi, dù sợ mập. Đó là tây phương chớ ở Á châu thì họ có thêm 11 ngày như vậy. Kinh

Người Nhật buồn đời vì thấy đàn ông tự mổ bụng nhiều nên đột phá tư duy thêm “Bạch Nhật”, ngày màu trắng vào ngày 14 tháng 3. Nhắc lại 14 tháng 2 là ngày Valentine, đúng một tháng sau là có ngày màu trắng. Ngày này thì người nhận sô-cô-la sẽ lịch sự tặng lại người tình hay người đã tặng mình tháng trước một món quà để nói lên là em không hà tiện cũng như đưa tín hiệu là em chịu anh rồi hay nói thầm cút xéo ngay. Như câu chuyện cô gái kêu: “anh”, người đàn ông trả lời “vâng, em nói đi”. Em thấy khi em bị thất tình, lại có anh bên cạnh, người đàn ông nói thì để an ủi em. Khi em đi làm bị xếp đuổi việc, cũng có anh bên cạnh. Người đàn ông nói Thì để an ủi em. Em nghĩ mỗi lần có chuyện xui là có anh bên cạnh, vậy anh đừng báo cô đem chuyện xui đến cho tui hoài được không. Cút ngay, xéo! Tôi không muốn gặp cái mặt xui xẻ cô hồn cát đảng của anh xung quanh tôi.

Khởi đầu với kiệt tác “Bạch Nhật” (White Day) của Nhật Bản: “Quy tắc số Ba” khét tiếng (sanbai gaeshi, hay “gấp ba lần”). Nếu một cô gái tặng bác chocolate Valentine trị giá, giả sử, 10 đô la, truyền thống thì thầm nhưng thực ra là hét vào mặt mấy bác, nợ cô ấy khoảng 20-30 đô la. Hoặc hơn nữa. Tại sao? Vì sự bánh ít đi bánh quy lại trong văn hóa Nhật Bản không chỉ là điều tốt đẹp; có căn bản là lời thề bằng máu như khi xưa họ cắt tay để máu giọt vào ly rượu, hoà nhau đều uống thề. Trả lại quá ít, là bác đang ngầm nói: “Cảm ơn, nhưng em phận gái thuyền quyên. Cút xéo, đừng đem chuyện xui xẻo đến nữa” Trả đúng bằng? Bác là phiên bản con người của giải tham dự bánh ít đi bánh quy lại, chưa phát hiện mối tình hữu nghị. Gấp ba? Bác đang thầm cầu hôn bằng kẹo. Như đã yêu rồi thì không nhọc nhằng. Không áp lực gì đâu nhé, các bác. Khi xưa, thì cô sinh viên y khoa đá em cái rụp, khỏi lộn xộn, hiểu rõ nhất. May là hôm đó có xe lửa về lại New York sớm được. Cuộc đời lâu lâu có nhiều chuyện vui không thể tả để kể cho mấy bác nghe.

Nhưng điều thực sự vui chính là “mật mã kẹo”, một ngôn ngữ bí mật căng thẳng hơn cả việc đọc phúc âm. Kẹo marshmallow, vị anh hùng White Day nguyên bản từ năm 1978 (khi một công ty bánh kẹo phát minh ra ngày lễ này để bán thêm kẹo). Lý do là kẹo này tan chảy và biến mất trong mồm mấy bác hảo ngọt nhanh hơn cả phẩm giá của mấy bác sau một buổi hẹn Chán Mớ Đời. “Này anh yêu ơi, hãy thưởng thức vị ngọt thoáng qua này biến mất ngay lập tức, cút xéo ngay.” Tàn nhẫn nhưng chưa bằng bị đá khỏi nhà trong đêm đông tuyết rơi như khóc cuộc tình của Sơn đen nhưng tâm hồn Sơn trong trắng, nhà Sơn nghèo dang nắng Sơn đen. Mặt khác, kẹo cứng là tín hiệu xanh tối thượng như ngầm bảo các bác là kẹo này tồn tại mãi mãi, sông có cạn núi có mòn vẫn giữ vị ngọt và độ cứng. “Em muốn mối tình hữu nghị của đôi ta bền vững như viên Jolly Rancher này trong miệng suốt 45 phút nhưng có răng giả thì mấy bác không nên cắn” Không gì nói lên tình yêu vĩnh cửu bằng việc phải đi nha khoa.

Người Nam Hàn, bị người Nhật chiếm đóng mấy chục năm nên không muốn tỏ ra hà tiện, không bao giờ chịu thua kém người Nhật nên có màn tặng rượu Soju, "Hãy giữ lấy rượu soju của tôi," rồi mấy ông thần tiếp thị của xứ Hàn này đột phá tư duy, tình yêu không chỉ là ngày 14/2, hay 14/3 mà tháng nào ngày này cũng là ngày dành cho tình yêu. Kết quả là họ lo đi làm chết bà để mua quà tặng nhau nên không có thì đẻ con đẻ cái. Người Nam Hàn có tỷ lệ sinh con thấp nhất thế giới 0.6. Kinh. Độ 30 năm nữa thì Bắc Triều Tiên chỉ việc đi qua xứ Nam Hàn, khỏi cần đánh đấm gì cả.

Họ đã biến tình yêu thành một dịch vụ đăng ký cả năm không có điều khoản hủy bỏ. Ngày 14 hàng tháng là một ngày lễ theo chủ đề dành cho các cặp đôi, nhờ sự kết hợp giữa phong cách Valentine nhập cảng, tiếp thị thông minh, và tài năng quốc gia trong việc biến tình cảm thành nội dung. Nó đáng yêu, kiệt sức, và hài hước theo kiểu tư bản phồn vinh giả tạo.

• 14 tháng 1: Diary Day (nhật ký) Khởi đầu năm bằng việc tặng nhật ký để bạn có thể lên lịch tỉ mỉ… thêm nhiều ngày dành cho nhau dù đi làm đến 11 giờ đêm mỗi ngày. Hiệu quả trong tình yêu là đỉnh cao của phong cách Hàn. Nhớ khi ghé chơi Hán Thành, ở AirNB thì gặp ông chủ trẻ độ trên 30 gần 40, nói có cô bồ làm việc như điên đến 11 giờ đêm nên chỉ gặp nhau nhiều khi 2, 3 tuần một lần.

• 14 tháng 2: Valentine’s Day. Phụ nữ tặng chocolate cho nam giới. Cổ điển. Hoá ra vụ này mình mới biết là ngày Valentine là ngày phụ nữ tặng quà cho đàn ông.

• 14 tháng 3: Bạch Nhật (White Day), ngày Nam giới đáp lại (thường Hàn Quốc áp dụng nỗi lo gấp ba của Nhật). Đạt được sự cân bằng. Văn hoá nào thì đàn ông vãn lỗ vì phải trả gấp 3.

• 14 tháng 4: Hắc Nhật (Black Day), Người độc thân đoàn kết qua bát mì đậu đen (jajangmyeon). Không gì nói lên “Tôi đang sống tốt một mình” bằng việc làm bẩn áo trong khi bạn bè đang hẹn hò post ảnh đồ chung.

• 14 tháng 5: Hoàng Nhật (Rose Day hay Yellow Day). Các cặp đôi trao hoa hồng và mặc đồ vàng như những chú ong mật nhiệt tình. Người độc thân ăn cà ri vàng để “thêm gia vị” cho đời sống tình yêu. Sự tuyệt vọng chưa bao giờ ngon như vậy. Ngày này thì nên đặt ngày Ấn Độ.

• 14 tháng 6: Kiss Day. Ngày ân xá PDA! Trong một nền văn hóa mà hôn nơi công cộng hiếm hơn cả tàu điện ngầm yên tĩnh, đây là ngày chính phủ cho phép hôn hít. Các cửa hàng rao bán son môi và kẹo bạc hà như thể tận thế sắp đến. Bác nào muốn đi Hán Thành chơi htif đợi gần ngày 14 tháng 6 rồi sang đó chơi, đúng ngày ra mấy chỗ bán son phấn để xem trai gái thử son rồi hun nhau như người xứ Hàn.

• 14 tháng 7: Silver Day; ngày quỳ gối tặng nhẫn hứa hẹn bú xua la mua và trang sức bạc. Vì không gì nói lên “mãi mãi” bằng đồ trang sức trước khi bạn thậm chí thảo luận về tiền thuê nhà.

• 14 tháng 8: Thanh NHật (Green Day); Không khí thiên nhiên! Dã ngoại, công viên, leo núi… và soju trong những chai màu xanh mang tính biểu tượng. Các cặp đôi thư giãn ngoài trời; người độc thân biến nó thành buổi tiệc tự thương hại với rượu xanh. Đau khổ thân thiện với môi trường!

• 14 tháng 9: Photo Day (hay Music Day), Selfie đôi, buồng chụp ảnh, hoặc hét karaoke vào mặt nhau ở noraebang. Bằng chứng tình yêu, phiên bản Instagram.

• 14 tháng 10: Tửu Nhật (Wine Day). Bữa tối lãng mạn với rượu vang. Đỏ cho đam mê, hoặc rượu trái cây Hàn Quốc cho thêm độ dễ thương.

• 14 tháng 11: Movie Day; Âu yếm trong DVD bang (phòng chiếu riêng) hoặc rạp phim. Hoàn hảo để giả vờ các bác đang ở trong rom-com của riêng mình. Đừng có rủ đi hát Karaoke .

• 14 tháng 12: Hug Day, Kết thúc năm bằng những cái ôm. Vì sau 11 tháng áp lực theo chủ đề, đôi khi bạn chỉ cần hơi ấm con người căn bản. Không biết ôm ra sao, ở đâu, trên giường hay chỗ nào.

Đây không phải ngày lễ chính thức, không có ngày nghỉ làm nhưng giới trẻ Hàn Quốc đối xử với chúng như những kỷ niệm nhỏ, được thúc đẩy bởi thẩm mỹ K-pop, đồ cặp đôi dễ thương, và khuyến mãi không ngừng từ các cửa hàng. Người độc thân có Black Day và thỉnh thoảng “cà ri thêm gia vị cho cuộc sống,” chứng minh ngay cả sự cô đơn cũng có thương hiệu. Đúng ra thì mình đoán ngày này rất đông người vì giới trẻ xứ Kim Chi ít hẹn hò vì lo làm việc như trâu cày.

Cuối cùng, dù là ngoại giao kẹo cao cấp của Nhật Bản hay cuộc chạy đua tình yêu hàng tháng của Hàn Quốc, những truyền thống này chứng minh một sự thật phổ quát: tình yêu không chỉ về cảm xúc mà là về việc sống sót qua lịch trình mà không phá sản hoặc vô tình từ chối ai đó bằng cái marshmallow sai. Chúc hẹn hò vui vẻ, mọi người. Mong các bác trả gấp ba, hôn đúng lúc, và soju xanh ngắt. Chúc mừng hay nên nói, “건배”!​​​​​​​​​​​​​​​​

Cho thấy tình yêu ngày nay đã được các con buôn quảng cáo, để hướng dẫn cách tỏ tình bú xua la mua nhất là tốn tiền. Như khi xưa, quen ở bên tây, tặng mấy cô đầm một đoá hồng là mấy cô mừng muốn tè ra quần nhưng sang Hoa Kỳ, văn hoá của xứ tư bản dãy chết, họ mê 999 đoá hồng nên bắt mình phải mua triệu đoá hồng.

Nhớ khi xưa, gặp mụ vợ, ngày tình yêu hay sinh nhật, mình nhờ một cô quen ở ngân hàng, học cắm hoa thêm, làm cắm hoa để tặng mụ vợ. Rẻ hơn tiệm rất nhiều. Mụ vợ, lúc mới quen thì vui vẻ nhưng khi lấy nhau rồi thì tiền của mình là tiền của mụ nên không cho chi tiêu phí phạm. Chán Mớ Đời 

Sơn đen nhưng tâm hồn Sơn trong trắng, nhà Sơn nghèo dang nắng Sơn đen 

Nguyễn Hoàng Sơn 

Kinh tế đăng ký (subscription economy)

 Kinh tế đăng ký (subscription economy)

Hôm nay đọc một bài trên mạng xã hội thấy đặc biệt nên gửi cho mấy đứa con. Con mình thì thuộc dòng keo kiệt nhưng nhiều khi đi chơi với mình thấy chúng tiêu tiền như nước vì mình trả nên nhắc chúng thôi. Câu chuyện như sau:

Tôi 24 tuổi, thu nhập 52.000 USD/năm, và gần đây tôi dọn vào ở trong phòng dành cho khách của nhà ông nội tôi, năm nay 80 tuổi, vì tiền thuê nhà 1.900 USD mỗi tháng đang bào mòn tôi đến kiệt quệ.

Thứ Bảy tuần trước, tôi đặt một khay sushi 32 USD qua ứng dụng giao đồ ăn vì cảm thấy “quá mệt” để vào bếp. Ông nội đứng nhìn người giao hàng rời khỏi hiên nhà, như thể vừa chứng kiến một tội ác. Tối hôm đó, ông ngồi ăn một bát “dọn tủ lạnh” bắp cải xào, chút thịt nguội còn sót lại và một củ khoai tây. Trông thật thảm. Có lẽ chưa đến một đô la để nấu. “Chắc là xa xỉ lắm,” ông lẩm bẩm. “Ăn uống như vua mỗi đêm.”

Tôi bùng nổ “Thời thế bây giờ khác rồi, ông nội! Thế hệ ông sống đơn giản. Ông mua được cả mảnh đất này chỉ với một nguồn thu nhập, lại còn nuôi cả gia đình!” Ông đặt thìa xuống. Tôi chưa từng thấy ánh mắt ông lạnh đến vậy. “Đơn giản ư?” Giọng ông gần như thì thầm. “Ông làm 2 ca ở nhà máy suốt ba mươi năm. Khi khủng hoảng xảy ra cuối thập niên 70, dưới thời tổng thống Carter, lãi suất gần 18%. Ông không ‘đặt đồ ăn’. Ông ăn bánh quy với bơ đậu phộng. Hàng tháng trời liền.”

Ông chỉ vào chiếc bàn cạnh giường tôi. “Cái đồng hồ cháu đeo còn đắt hơn ba tháng lương đầu tiên của ông. Đôi giày ‘thiết kế’ của cháu còn đắt hơn lần sửa bếp đầu tiên của ông. Còn sở thích của ông?” Ông chỉ vào chiếc găng tay bóng chày cũ, được để cẩn thận trên kệ. “Đó là sở thích của ông. Giá năm đô, dùng được bốn mươi năm.”

“Vậy sao? Cháu phải sống trong hang à?” tôi gắt lại. “Cháu không sống trong hang,” ông nói. “Cháu chỉ là thiếu kỷ luật. Cháu muốn cuộc sống của một chủ nhà nhưng không chịu hy sinh ly cà phê starbucks’ 8 đô. Cháu muốn bình yên tài chính nhưng sẵn sàng trả 30 đô cho cá sushi chỉ vì quá ‘kiệt sức’ để đun nước.”

Ông bước đến một chiếc tủ gỗ có khóa, lấy ra một cuốn sổ tiết kiệm bọc da đã sờn, rồi đặt lên đùi tôi. Tôi mở ra. 315.000 USD. Người đàn ông ăn ngũ cốc nhãn hiệu rẻ tiền và tự vá tất cho mình, đã tích lũy hơn ba trăm nghìn đô la từ một khoản lương hưu khiêm tốn và lối sống kỷ luật.

Tôi nhìn số dư. Rồi nhìn vào điện thoại, nơi thông báo “hộp quần áo cao cấp hàng tháng” vừa hiện lên. Tôi nhìn khay sushi mới ăn được nửa. Ông Arthur cầm bát bắp cải lên. “Cháu nói đúng, Leo. Ông đã mua được căn nhà này chỉ với một mức lương.” Ông dừng lại ở cửa. “Nhưng ông không có năm nền tảng như Netflix, Hulu,… xem phim trực tuyến, không lái xe trả góp vượt khả năng, cũng không trả phí ‘tiện lợi’ cho từng bữa ăn.” Ông nhìn thẳng vào mắt tôi. “Cháu không có vấn đề kiếm tiền. Cháu có vấn đề về lối sống. Cháu không nghèo, cháu chỉ đang trả một khoản phí lãi suất cao để giả vờ mình thành công.” 

Tối hôm đó tôi hủy các gói dịch vụ cao cấp. Sáng hôm sau tôi tự làm cơm mang đi làm. Nó có vị như một cú tát của thực tế. Đôi khi, những người ta nghĩ là lạc hậu lại chính là những người thực sự biết con đường đúng. Cảm ơn ông nội 

Câu chuyện này nói đến giới trẻ ngày nay sống trong nên văn hóa “subscription economy” (nền kinh tế đăng ký) là một hiện tượng kinh tế, văn hóa đặc trưng của xã hội tiêu dùng đương đại, nơi con người không còn mua sản phẩm hay dịch vụ một lần, mà trả tiền định kỳ để được tiếp cận liên tục. Điều quan trọng là: đây không chỉ là mô hình kinh doanh, mà đã trở thành một lối sống và một hệ tư tưởng tiêu dùng. 

Thế hệ mình không hiểu nguyên cơ nên hay chê trách, kêu tụi con bây giờ này nọ, không chịu khó như thế hệ mình. Cái nguy hiểm nhất là thẻ tín dụng, chúng ta cứ cà xài thoải mái rồi cuối tháng lo trắng đầu trả nợ. Đến đời con mình chủ nghĩa tư bản ra đủ chiêu để khiến chúng trở thành nô lệ suốt đời. Tín đồ thời trang, tín đồ Netflix,…

Cách đây hai năm mình trả tiền cho mấy đứa con và cả thằng bồ con gái đi học khóa tài chính căn bản. Từ đó chúng chi tiêu cẩn thận lại và có mua được một căn nhà cho thuê chung cho chúng. Mình thương lượng mua cho chúng, chúng bỏ tiền ra để mua và quản lý. Nay chúng cuối tuần, thay vì đi ăn chơi, cứ đi tìm nhà để mua cho thuê khiến mình mừng hết già. 

Vấn đề bây giờ là chuyển giao công nghệ, kinh nghiệm của mình cho chúng. Hôm qua thằng con nói chuyện với bà chùi nhà, để chùi dọn một căn nhà mới sơn lại để cho thuê. Có mình nhưng mình không trả lời để xem nó thương lượng ra sao. Ngập ngừng như đứng trước một cô gái đẹp nó nói lí nhí trong họng “that’s the best you can do?”. Đó là câu kinh mình tụng mỗi khi thương lượng. Bà dọn nhà kêu $270 thay vì lúc đầu là $280. Nó nói để nó suy nghĩ vì đang nói chuyện với khách hàng. 30 phút sau khi nói chuyện với người mướn nhà, nó xem lại nhắn tin thì bà dọn nhà kêu $250.  Từ $280 xuống$250 là hơn 10%. Chỉ cần hỏi một câu. Nếu nó hỏi thêm câu kinh thứ nhì của mình thì xuống 20%. Nhưng xem như nó cũng mới học nghề như vậy là khá rồi. Mình bây giờ tìm cách upload vào não bộ mấy đứa con kinh nghiệm của mình. 

Về mặt kinh tế, subscription economy là mô hình: Trả tiền hàng tháng / hàng năm, Đổi lấy quyền truy cập (access), không phải quyền sở hữu (ownership) Ví dụ: Netflix, Spotify, Apple Music, Premium clothing box, ứng dụng giao đồ ăn, cà phê hội viên, Xe trả góp, điện thoại trả góp, như mua mỗi năm đổi IPhone cho sang trọng. Phần mềm, cloud, AI tools. Người dùng không cảm thấy “mua nhiều”, nhưng tiền bị rút đều đặn và âm thầm.

Theo thống kê thì nền kinh tế đăng ký này tăng trưởng đến 400% so với thập niên trước và họ đến năm 2033, sẽ lên đến 1.5 ức. Từ kinh tế sang văn hóa: subscription như một “chuẩn mực sống. Subscription economy không chỉ bán tiện ích, mà bán cảm giác: “Tôi đang sống hiện đại”, Tôi xứng đáng được tiện lợi”, “Tôi không nghèo, tôi chỉ đang tiêu tiền thông minh”. Trong câu chuyện: “You’re not broke; you’re just paying a high-interest subscription to pretend you’re successful.” Câu này chạm đúng bản chất văn hóa: Subscription trở thành một cách “diễn vai thành công” (performing success)

Sự đối lập thế hệ: sở hữu vs truy cập. Thế hệ ông nội của tác giả: sở hữu nhà, sửa đồ thay vì thay mới, tiêu dùng chậm, hữu hình, Ít dịch vụ trung gian. Thế hệ trẻ: thuê nhà, thuê cả… phong cách sống, trả tiền cho “tiện nghi, tiện lợi”, “trải nghiệm”, “đỡ mệt”, Phụ thuộc vào nền tảng. Đây không chỉ là khác biệt thu nhập, mà là khác biệt triết lý sống.

Subscription economy và “nghèo hóa vô hình”; một điểm nguy hiểm của subscription economy là nó: Không gây sốc như một khoản chi lớn, không đau như mua nhà hay xe, nhưng ăn mòn thu nhập dài hạn.

Ví dụ: $8 latte mỗi ngày → $240/tháng, 5–7 subscription → $200–400/tháng, Delivery + fees → $300–600/tháng. Kết quả: Không đủ tiền tích lũy để mua nhà, nhưng cũng không cảm thấy mình tiêu xài hoang phí. Mình khuyên mấy đứa con là có ông thầy dạy mình khi xưa, là mỗi tháng tìm cách nào để giảm chi tiêu, cứ $50 là vui rồi. Cho công ty cũng như cho cá nhân vì overhead là cái sẽ khiến chúng ta nghèo.

Đây là trạng thái “nghèo mà không nhận ra”. Mình thường nói với 2 đứa con là mẹ tụi con chạy xe BMW (hai chiếc), mất của bố 8 căn nhà. Chúng hỏi tại sao. Mỗi chiếc xe phải trả $500/ tháng hay $6,000/ năm, bố mua căn nhà Encanto đặt cọc có $3,600, nay cho thuê $5,300/ tháng còn nhà đặt cọc nhiều nhất là $8,000 nay cho thuê $3,800/tháng. Mua hai chiếc xe chạy vừa hết nợ lại mua xe mới. Bù lại Happy wife happy life Chán Mớ Đời 

Khía cạnh văn hóa – xã hội. Subscription economy gắn với: Chủ nghĩa tư bản muộn (late capitalism), xã hội mệt mỏi (burnout society – Byung-Chul Han), tư duy tiện lợi hóa mọi thứ (convenience culture). Con người: Quá mệt để nấu ăn, Quá bận để sửa đồ, Quá áp lực để sống “tối giản”. Thị trường bước vào khoảng trống đó và bán giải pháp dưới dạng subscription.

Câu chuyện không nói: “Người trẻ lười” mà nói: Subscription economy đã bình thường hóa sự thiếu kỷ luật tài chính. Ông nội đại diện cho: kỷ luật, trì hoãn hưởng thụ, sự tự chủ. Người cháu đại diện cho: tiêu dùng để xoa dịu mệt mỏi, thành công mang tính trình diễn, phụ thuộc vào hệ sinh thái subscription.

Văn hóa subscription economy không làm con người nghèo ngay lập tức. Nó khiến con người không bao giờ đủ giàu để thoát ra. Mấy đứa con tưởng ra đời là muốn làm gì thì làm lại vẫn bị mình lâu lâu nhắc nhở chúng phải tiếp tục con đường sự nghiệp cách mạng keo kiệt của bố mẹ chúng. Chúng không mua một cuộc sống tốt hơn, chúng bỏ đăng ký trả tiền hàng tháng cho ảo tưởng rằng mình đã có nó. Chán Mớ Đời 

Sơn đen nhưng tâm hồn Sơn trong trắng, nhà Sơn nghèo dang nắng Sơn đen 

Nguyễn Hoàng Sơn 

chuyện mẹ con qua Podcast

 

Hôm trước buồn đời, mở podcast của Lex Fridman để nghe trên đường lên vườn, phỏng vấn một ông luật sư nổi tiếng về ly dị, chuyên có thân chủ là những người nổi tiếng nên tiền vào như nước. Mình có kể về ông này, tác giả “khi gặp tôi thì đã quá muộn”, ý nói là mấy thân chủ khi gặp ông ta thì đã trễ không thể hàn gắn lại với chồng hay vợ.

Nói chuyện đời xưa bổng ông ta nói về mẹ ông ta. “Một bài học tôi học được khi mẹ tôi qua đời. Bà đã trải qua hai năm chiến đấu kinh khủng với bệnh ung thư, nằm ở chế độ chăm sóc giảm nhẹ (hospice), và rất, rất yếu. Đó là một kết thúc chậm rãi và khủng khiếp. Tôi nhớ một trong những nỗi sợ lớn nhất của mình là đây sẽ là cách tôi nhớ về mẹ suốt đời còn lại, rằng tôi sẽ không bao giờ có thể nghĩ về bà mà không nghĩ đến những gì bà đã trở thành trong những tháng cuối đời, khi bà teo tóp đi đến chẳng còn gì trên chiếc giường đó. Và theo thời gian, tôi nhận ra rằng ký ức rất tử tế. Nó dần phai mờ đi một cách nào đó. Và giờ đây, khi tôi nhớ về bà, tôi nhớ bà khỏe mạnh, tràn đầy sức sống. Tôi nhớ tiếng cười của bà. Tôi nhớ những điều tích cực. Một phần là vì tôi thích xem lại ảnh cũ. Nhưng một phần cũng là cách mà ký ức hoạt động. Và tôi không hiểu tại sao chúng ta không áp dụng điều đó cho các mối quan hệ.”

Bổng nhiên nhớ đến bà cụ mình dù đã gặp cách đây 1 tháng ở Nam Dương, Tân Gia Ba. Mỗi năm mình tìm cách gặp thăm mẹ mình hai lần. Mẹ mình không muốn ở Hoa Kỳ nên về lại Việt Nam dù có giấy tờ cư trú ở Hoa Kỳ. Những hình ảnh đẹp về mẹ mình đều là những lúc hai mẹ con đi chơi ở Nhật Bản. Mình đưa mẹ về lại Việt Nam, có ghé Nhật Bản mấy ngày. Hai mẹ con đi chơi vui vẻ, leo núi, 9 cây số mỗi ngày. Thấy mẹ mình bận đồ Nhật Bản đi phố cứ như bà đầm Nhật Bản. Chụp hình như người mẹ xứ hoa anh đào. Chuyến đi vừa rồi, cô em không báo trước nên khi gặp lại mình và đồng chí gái ở phi trường thì kêu mừng như trẻ lại 10 tuổi khiến mình cảm động. Để xem độ tháng 11 mình về thăm bà cụ lại. Qua tết phi trường Đà Lạt đóng cửa để trùng tu.

Hình bà cụ được bạn học cũ đi ngang nhà mình gặp bà cụ nên chào hỏi rồi chụp ảnh gửi cho mình khá cảm động không ngờ 50 năm sau, bạn học xưa vẫn nhớ.

Mình có kể về chuyện xe màu đỏ, não bộ của mình có thể định hướng về tích cực hay tiêu cực và cuộc đời mình mình sẽ đi theo chiều hướng đó. Truyền thông bán quảng cáo nên lúc nào cũng giật tít toàn chuyện tiêu cực. Ông Sexton nói về sự hữu hạn của cuộc sống khi mẹ ông ta bị bệnh ung thư, cho thấy người giàu có rồi cũng phải quên vụ làm tiền để nhìn lại cuộc đời khi thấy sự kết thúc của cuộc sống cuả người thân.

Ông ta kể khi bà mẹ được lên bàn mỗ lần cuối cùng (khoảng 20 phút sau khi bắt đầu), các bác sĩ phát hiện ung thư đã di căn khắp nơi, họ đóng vết mổ lại và nói rằng không còn gì có thể làm được nữa, chỉ chuyển sang chăm sóc giảm nhẹ. Ngay khoảnh khắc đó, “mọi lo lắng khác trong cuộc đời ông ta đều bị vặn nhỏ xuống mức zero”. Chỉ còn lại điều quan trọng duy nhất: thời gian còn lại để yêu thương bà mẹ, để bà mẹ cảm nhận được tình yêu, để hiện diện bên bà, sau hơn một năm ở hospice, được bao quanh bởi gia đình. Thật ra ông ta may mắn là còn nhìn thấy mẹ vài tháng trước khi bà ta qua đời, nhiều người không có được cái may mắn đó. Như ai đó kêu đổi thiên thu để nhìn thấy nụ cười của mẹ.

Ông ấy thường dùng câu chuyện này để nhấn mạnh sự hữu hạn của cuộc sống: Số lần ôm, hôn, gọi điện hay nói “I love you” với những người thân yêu là hữu hạn (và không ai biết còn bao nhiêu). Xã hội cố tình đánh lạc hướng chúng ta khỏi cái chết để duy trì “cỗ máy tiêu dùng”, nhưng khi đối mặt với nó, mọi thứ trở nên rõ ràng: Hãy ưu tiên con người, kết nối ý nghĩa, trải nghiệm thay vì đồ vật. Ông còn gợi ý rằng việc tình nguyện ở hospice (chăm sóc người sắp qua đời) nên là bắt buộc với người trẻ để loại bỏ ảo tưởng và nhận ra điều thực sự quan trọng khi nằm trên giường chết: tình yêu, mối quan hệ và những khoảnh khắc đã chia sẻ. Đồng chí gái mỗi thứ 6 hàng tuần, đi với bạn vào các viện dưỡng lão để hát những bài hát cũ cho những người không may mắn, ở cùng với con cháu.

Nhớ có lần con gái gọi điện thoại có vẻ xúc động hỏi bố vẫn khoẻ. Hoá ra bố của cô bạn nó, mình quen biết khi chúng bơi chung đội ở trung học, mới qua đời. Ông này trẻ hơn mình, nói ráng làm thêm vài năm dù đã tuổi hưu trí, bán nhà rồi dọn về xứ nào đó ở, hai vợ chồng chạy xe khắp Hoa Kỳ để thăm viếng nhưng chưa thực hiện đã hoá ra người thiên cổ.

Ông Sexton kê khai nhiều điều ông ta học được về cuộc sống như: 

•  Ký ức tử tế giúp chúng ta giữ lại hình ảnh đẹp đẽ thay vì đau đớn cuối cùng, áp dụng điều này cho cả các mối quan hệ tan vỡ. Mình nhớ những hình ảnh đi chơi với vợ con khi xưa hay nay, còn mụ vợ thì chỉ nhớ những gì mình làm sai, cho thấy phụ nữ họ rất định hướng về tiêu cực. Hay những giây phút đi trên biển hay ở Luân đôn với đối tượng một thời. Đi chơi với em út, cháu tại Dubai.

•  Từ kinh nghiệm tình nguyện hospice sau đại học, ông học cách phân biệt giữa nỗi buồn bi kịch và sự suy tàn tự nhiên của cuộc sống. Tất cả đều kết thúc (vẻ ngoài, tiền bạc, đồ đạc, thậm chí tình yêu theo một cách nào đó), nên hãy dùng thời gian còn lại để đầu tư vào kết nối thật sự, lòng trắc ẩn và phục vụ. Cho nên mình phục mụ vợ mình tập hát, tập đàn để thứ 6 đi hát trong các viện dưỡng lão. Tạo chút niềm vui cho những ngừoi già

•  Đau đớn và mất mát dạy chúng ta về giá trị của tình yêu, sự dễ tổn thương và cách xây dựng lại sau những kết thúc (ly hôn hay cái chết).

Đến vườn phải lo làm vườn, trên đường về, mình nghĩ liên mang đâu đâu. Mình có làm tròn bổn phận người cha, người chồng, người con, người anh,… như ông Steven Covey dạy khi xưa. Tự hứa sẽ ráng làm tốt các bổn phận trên từ nay về sau. Kể chuyện tếu lâm nhiều hơn thay vì nói về kinh tế đang xuống bú xua la mua. Hôm trước, đi ăn cơm với anh bạn, anh ta kêu bài mình viết về tiên sư thằng mở hàng tếu thật. Có người lại tưởng trường cao đẳng quốc gia mỹ thuật Paris có môn dạy thờ cúng tế. Kinh

Sơn đen nhưng tâm hồn Sơn trong trắng, nhà Sơn nghèo dang nắng Sơn đen 

Nguyễn Hoàng Sơn 

văn hóa tẩy chay cancel culture

 văn hóa tẩy chay cancel culture

Khi các cuốn phim Harry Potter từ Anh quốc phỏng theo mấy cuốn truyện viết bởi JK Rowling, được trình chiếu và ưa chuộng khắp thế giới khiến bà ta, một tác giả vô danh bổng nhiên trở thành tỷ phú khiến thiên hạ nhất là cánh tả tuyên dương, kêu đàn bà giỏi bú xua la mua. Rồi sau này bà ta buồn đời Cô Lựu, tuyên bố là phụ nữ cần có thêm kiến thức ngoài môi son, này nọ, nữ quyền làm phụ nữ mất giá trị bú xua la mua. Thế là truyền thông cánh tả, các trí thức lên án tẩy chay bà ta. Càng lên án bà ta càng hốt bạc vì có đến 6, 7 cuốn phim ra đời. Có thể đó là chiêu tiếp thị của các nhà sản xuất mà công chúng cánh tả bị sụp bẩy. Chán Mớ Đời 

Cô lên đồng

Rồi đến vụ siêu thị Trader Joe’s, bao nhiêu buôn bán mặt hàng tốt, rẻ hợp với thời nay nhưng bổng nhiên có tên nào ngồi buồn gãi háng kêu “kỳ thị chủng tộc” vì có sản phẩm bia mang tên Trader’s Jose. Bao nhiêu năm qua thiên hạ cứ mua, không ai nói gì cả. Thế là đám đông xuống đường, chạy lại biểu tình kêu gọi tẩy chay đóng cửa các cửa hàng của công ty này. Họ làm trời 2 ngày nhưng thiên hạ vẫn tiếp tục mua đồ ở tiệm này nên Chán Mớ Đời họ bỏ đi. Nghe nói tiệm Taco Bell có món ăn được gọi là MexMelt, nay phải dẹp bỏ vì bị chống đối, kêu kỳ thị bú xua la mau.

Bà JK Rowling, tác giả Harry Potter

Khi ông độc hài Dave Chappelle, người da đen được Netflix quay trực tiếp thì có một số nhân viên Netflix, bỏ làm, yêu cầu ông chủ Netflix, không được thâu. Mình có coi một hai show của ông da đen này, chỉ trích phong trào thức tĩnh. Được cái là ông chủ Netflix viết thư cho nhân viên kêu là cuộc đời cần có hài kịch, nếu các bác không ưa thì công ty này không đúng nơi các bác làm việc. Muốn nghỉ thì từ chức.

Ông Chappelle, hài độc thoại

Điểm vui là sinh viên đại học Connell. New YOrk, trường danh tiếng, kêu hiệu trưởng phải thông báo cho họ trước giờ giáo sư giảng bài về những hình ảnh hay tư tưởng độc hại. Được là bà hiệu trưởng của trường kêu đây không phải nhà trẻ, nếu các bạn không muốn bị các tư tưởng độc hại thâm nhập thì không nên học tại đây.

Mấy ông thần bà thánh ở Hồ Ly Vọng tuyên bố nếu ông Trump đắc cử thì họ sẽ rời xứ mỹ. Nay ông ta ở nhiệm kỳ thứ 2 mà chả có ông thần bà thánh nào rời khỏi Hoa Kỳ. Ra khỏi mỹ, đi xứ au châu, họ đánh thuế là cạp đát mà ăn. Lý do là sợ sau này khi ông Trump xuống sẽ phải trả 5 triệu đô để nhập cư lại xứ Hoa Kỳ. Chán Mớ Đời 

Văn hóa tẩy chay (hay còn gọi là cancel culture, call-out culture) là hiện tượng xã hội trong đó cá nhân, nhóm hoặc tổ chức bị chỉ trích công khai rộng rãi, thường được khuếch đại trên mạng xã hội vì hành động, phát ngôn hoặc quan điểm bị coi là không thể chấp nhận được hoặc gây xúc phạm. Điều này thường dẫn đến lời kêu gọi tẩy chay, cô lập, mất việc làm hoặc các hình thức hậu quả xã hội và nghề nghiệp khác. Từ “canceled” được dùng để chỉ người bị rút lại sự ủng hộ hàng loạt.

Khái niệm bắt nguồn từ cách dùng tiếng lóng slang cũ của từ “cancel” (ví dụ trong âm nhạc và phim thập niên 1980, nghĩa là cắt đứt quan hệ hoặc gạt bỏ ai đó), nhưng chỉ thực sự phổ biến từ giữa thập niên 2010, đặc biệt qua cộng đồng Black Twitter, gắn liền với các phong trào như #MeToo và #BlackLivesMatter. Nó bùng nổ trong dư luận khoảng 2018–2020, thường mang nghĩa tiêu cực. Biết đâu Covid được dựng lên để dập tắt ngọn lửa văn háo tẩy chay này không chừng.

Đến năm 2026, thuật ngữ này vẫn gây tranh cãi và mang tính chính trị mạnh. Các cuộc thảo luận tiếp tục xoay quanh vai trò của nó: là công cụ trách nhiệm giải trình hay là hình thức kiểm duyệt. Có ví dụ từ cả hai phía, kể cả các nỗ lực do phe bảo thủ dẫn dắt nhằm hạn chế một số chương trình học thuật (ví dụ thay đổi gần đây tại Đại học Texas A&M chấm dứt các khóa học về nghiên cứu phụ nữ và giới tính).

Người ủng hộ coi đây là công cụ trách nhiệm giải trình, đặc biệt khi hệ thống truyền thống (tòa án, cơ quan) không bảo vệ được các nhóm yếu thế. Nó trao quyền cho người dân đòi hỏi hậu quả đối với hành vi có hại như phân biệt giới tính, phân biệt chủng tộc hay lạm dụng, những thứ mà người quyền lực thường thoát tội.

Người phản đối cho rằng nó tạo hiệu ứng làm lạnh đối với tự do ngôn luận, khuyến khích tâm lý đám đông, trừng phạt quá mức (kể cả với lỗi nhỏ hoặc lỗi cũ), và bắt nạt qua mạng. Nó có thể bóp nghẹt tranh luận công khai, trừng phạt mà không có quy trình công bằng, và ảnh hưởng nặng nề hơn đến người bình thường so với người nổi tiếng (những người thường phục hồi được). Ý kiến công chúng bị chia rẽ, nhiều khảo sát cho thấy một nửa xem đây là trách nhiệm cần thiết, nửa còn lại coi là kiểm duyệt hoặc trừng phạt không công bằng. Như vụ Trader’s Jose, bia này được bán từ lâu, không ai nói bổn nghiên có tên nào hô là kỳ thị chủng tộc là cả đám xuống đường hô hào tẩy chay. Tương tự phong trào #MeToo, có bà nào buồn đời, kêu ai đó sò mó bà ta khi xưa lúc còn chưa giàu có. Thiên hạ chưa biết át giáp gì cũng phải nhày vào chửi bới, thay vì đưa ra toà kiện như vụ ông giám đốc Miramax, rờ mó hay dứt điểm mấy cô muốn trở thành minh tinh nổi tiếng. Khi ra toà rồi toà kết án thì mới bắt đầu chửi bới chớ nhiều khi có người bị oan ức. Như trường hợp ông toà nào được ông Trump tiến cử thành hội viên của tối cao pháp viện của Hoa Kỳ. Có bà nào khơi khơi kêu mấy chục năm về trước bà ta bị ông này vớt khi đi boum, mà bà ta chả nhứo gì nhiều. Chỉ nhớ ông này. Kinh 

Hiện tượng chưa biến mất, nhưng cường độ và cách nhìn đã thay đổi. Một số người cho rằng “cancel culture” đang bị “tẩy chay” hoặc giảm nhiệt ở một số nhóm, trong khi vẫn có nhiều ví dụ tiếp diễn (từ drama người nổi tiếng đến thay đổi ở các tổ chức). Nó giờ xuất hiện hai chiều, cả cánh tả lẫn cánh hữu đều dùng để nhắm vào đối thủ. Trên X (Twitter cũ), người ta thường dùng từ này một cách thoải mái hoặc châm biếm (về crypto, thể thao, văn hóa đại chúng…), cho thấy nó đã ăn sâu vào ngôn ngữ mạng.

Tóm lại, cancel culture là tích cực (thúc đẩy thay đổi xã hội) hay tiêu cực (kìm hãm thảo luận) phụ thuộc rất nhiều vào góc nhìn cá nhân. Tẩy chay và chỉ trích công khai không phải mới, nhưng tốc độ và quy mô của mạng xã hội khiến phiên bản hiện đại trở nên đặc biệt mạnh mẽ và gây chia rẽ sâu sắc.

Trên mạng xã hội, có câu chuyện của một giáo sư dạy trung học ở trường cho các học sinh có vấn đề. Ông ta tải lên YouTube câu chuyện một học sinh hỏi ông ta về JK Rowling. Cha mẹ cũng như học sinh đã ký giấy cho phép. Ông ta hỏi và nói chuyện với học sinh như Socrates, khi xưa hỏi học sinh. Học sinh thắc mắc là trên mạng, kêu JK Rowling là người chống chuyển đổi giới tính. Cần phải tẩy chay bà ta này nọ. Ông ta hỏi học sinh là nghĩ gì, và từ từ học sinh cảm nhận là mình nghe tin đồn sai. Mình thấy rất hay khi xem video, học sinh dưới 18 tuổi nên chỉ quay ông ta và thu âm học sinh.

https://youtu.be/ye52j4Fw21Q?si=V_662lBfr4OViiiH

Lúc đầu, có vài người xem video, đến khi ông Elon Musk tải lên X thì trong vài ngày có trên 13,000 người xem. Rồi ông Piers Morgan mời phỏng vấn thế là cả thế giới biết đến. Và ông ta mất việc dạy ở trường mà có nhiều giáo viên đến buổi sáng, buổi chiều bỏ chạy vì toàn là học sinh có vấn đề. Ông ta là giáo viên lâu nhất vì đã ở đó hơn 4 năm trời. Mình đang đọc tài liệu phong trào chuyển giới tính và lý do người Mỹ bầu cho ông Trump vì đội bầu cử của ông ta bỏ trên 300 triệu mỹ kim để quảng cáo ảnh hưởng phong trào này khiến người Mỹ dù không ưa ông Trump vẫn bỏ phiếu cho ông ta. Chính những người ghét và chửi ông Trump đã giúp ông ta vào Bạch Cung lần thứ 2 và nếu tiếp tục thì nam 2028, cũng người nào của đảng Cộng Hoà sẽ tiếp tục. Hôm nào rảnh sẽ kể ở đây.

Sơn đen nhưng tâm hồn Sơn trong trắng, nhà Sơn nghèo dang nắng Sơn đen 

Nguyễn Hoàng Sơn