Tại sao chúng ta ăn dầu thực vật?

 Tại sao ăn dầu thực vật?

Hồi nhỏ mình nhớ ở nhà ăn dầu đậu phụng, nấu ăn đều dùng loại dầu này hay tép mỡ rồi khi quân đội mỹ qua thì bắt đầu ăn dầu mua trong các thùng nhôm, đủ trò. Nhà nào trong xóm cũng bắt đầu mua ăn để đêm cái không khí văn mình của người Mỹ vào trong gia đình khi đồ hộp của mỹ, coca cola bắt đầu xâm nhập thị trường Việt Nam, và qua mặt các chai nước cam vàng BGI của pháp để lại. Ngoài chợ hàng Bà Cáp bên cạnh bắt đầu bán dầu đậu nành thay thế cho dầu phụng.

Mấy năm gần đây, người ta lên án dầu ăn thực vật đã khiến sức khỏe người Mỹ te tua. Họ cho biết như sau:

1866: Hạt bông gòn được xem là rác thải nông nghiệp. Sau khi tách sợi bông, nông dân còn lại hàng triệu tấn hạt chứa dầu độc với con người. Gossypol, một chất trừ sâu tự nhiên trong cây bông, khiến dầu này không thể ăn được. Hạt chỉ được cho gia súc ăn với lượng rất nhỏ hoặc đơn giản là bị vứt bỏ. Mình đi Uzbekistan, được xem là vựa bông gòn của Liên Xô khi xưa được giải thích là liên xô trồng bông gòn để lấy hạt làm đạn dược.

1900: Procter & Gamble sản xuất nến và xà phòng. Họ cần chất béo rẻ. Mỡ động vật dùng được nhưng đắt. Dầu hạt bông thì dồi dào và gần như vô giá trị. Nếu có cách nào đó khiến giúp tiêu thụ được, họ sẽ có nguồn nguyên liệu rẻ vô hạn. Mụ vợ mình có cái tật hay mua ba cái nến về, kêu là thơm. Trên thực tế là toả ra khí độc không. Lâu lâu mình phải hốt một đống đêm quăng.

Quy trình họ phát triển cực kỳ khắc nghiệt. Tách dầu bằng dung môi hóa học. Đun ở nhiệt độ cực cao để trung hòa gossypol. Hydro hóa bằng khí hydro nén để làm dầu đông đặc ở nhiệt độ phòng. Khử mùi bằng hóa chất để loại bỏ mùi ôi. Tẩy trắng để xóa màu xám.

Kết quả: Crisco. Dầu hạt bông kết tinh. Rác thải công nghiệp từ dệt may được biến bằng xử lý hóa học thành thứ gì đó trắng và rắn, trông giống mỡ heo. Họ đăng ký bằng sáng chế năm 1907, tung ra thị trường năm 1911.

Giờ họ gặp vấn đề. Không ai muốn ăn rác thải kỹ nghệ đã qua xử lý hóa chất. Bà nội bà ngoại khi xưa đều nấu ăn bằng mỡ heo và bơ như con người đã làm từ hàng nghìn năm qua. Crisco phải thuyết phục các bà nội trợ rằng chất béo truyền thống là chết người, còn thứ “bột nhão” dầu hạt bông hydro hóa này thì tốt hơn.

Chiến dịch marketing thật tài tình. Họ phát miễn phí sách dạy nấu ăn với các công thức được thiết kế riêng cho Crisco. Tài trợ các buổi trình diễn nấu ăn. Nhắm vào cộng đồng Do Thái, quảng cáo Crisco là kosher: không phải thịt cũng không phải sữa. Họ chạy quảng cáo trên tạp chí, ám chỉ rằng gia đình hiện đại, khoa học dùng Crisco, còn người quê mùa, lạc hậu thì dùng mỡ heo.

Nhưng cú đánh quyết định xảy ra năm 1948. Hiệp hội Tim mạch Hoa Kỳ (AHA) chỉ có ngân sách 1.700 đô la. Họ là một tổ chức rất nhỏ. Procter & Gamble quyên góp 1,7 triệu đô la. Đột nhiên AHA có tiền, có ảnh hưởng, và có một nhà tài trợ lớn sản xuất dầu thực vật.

1961: AHA ban hành hướng dẫn ăn uống đầu tiên. Tránh chất béo bão hòa từ động vật. Thay thế bằng dầu thực vật. Các loại dầu được khuyến nghị: Crisco, Wesson và các dầu hạt khác. Xung đột lợi ích quá rõ ràng. Tổ chức đưa ra lời khuyên sức khỏe lại được tài trợ bởi công ty hưởng lợi khi mọi người làm theo lời khuyên đó.

Không ai tỏ ra bận tâm. Báo chí được trả tiền đưa tin các hướng dẫn như khoa học khách quan. Bác sĩ lặp lại cho bệnh nhân. Cơ quan chính phủ đưa vào chính sách. Dầu hạt bông công nghiệp, chiết xuất và hydro hóa bằng hóa chất, trở thành “tốt cho tim mạch”, còn bơ thì bị coi là “chất độc làm tắc động mạch”. Thế vào đó là magarine. Có lẻ dân mỹ ăn magarine nhiều quá nên nay trở thành MAGA hết. Chán Mớ Đời 

Những năm 1980: Các nhà nghiên cứu phát hiện chất béo trans, được tạo ra bởi hydro hóa, trực tiếp gây bệnh tim. Chúng làm tăng LDL, giảm HDL, thúc đẩy viêm và tăng nguy cơ đau tim hơn bất kỳ loại chất béo nào khác. Crisco, theo công thức ban đầu, cực kỳ có hại cho sức khỏe. Phải mất 70 năm điều này mới được chính thức thừa nhận.

Phản ứng của Procter & Gamble: Âm thầm thay đổi công thức, không thừa nhận sai lầm. Loại bỏ hydro hóa, tiếp tục bán dầu hạt, không bao giờ công nhận rằng sản phẩm “tốt cho tim mạch” của họ đã dành bảy thập kỷ gây ra chính căn bệnh mà nó tuyên bố ngăn ngừa.

Dầu hạt hiện đại vẫn còn đó. Dầu đậu nành, canola, bắp, rum… ở khắp mọi nơi. Cùng quy trình chiết xuất hóa học. Cùng tinh luyện ở nhiệt độ cao. Cùng vấn đề oxy hóa. Chỉ là không còn hydro hóa nên chất béo trans nằm dưới ngưỡng quy định.

Những loại dầu này oxy hóa rất nhanh khi đun nóng. Chúng tích hợp vào màng tế bào, tạo ra tín hiệu viêm trong nhiều tháng hoặc nhiều năm. Chúng giàu axit béo omega-6, thúc đẩy viêm. Chúng chưa từng tồn tại trong chế độ ăn của con người ở mức tiêu thụ như hiện nay. Có thể đây là khởi đầu cho căn bệnh thế kỷ: ung-thư.

Nhưng chúng quá rẻ và sinh lợi thêm ngành công nghiệp thực phẩm đã dành cả thế kỷ để thuyết phục mọi người rằng chúng tốt cho sức khỏe. Thừa nhận rằng rác thải công nghiệp dệt may không nên bị biến thành thực phẩm sẽ đồng nghĩa với việc phải thừa nhận 110 năm lời khuyên dinh dưỡng đã bị thao túng ngay từ đầu.

Bà nội bà ngoại của chúng ta nấu ăn bằng mỡ heo vì đó là thứ con người dùng suốt hàng thiên niên kỷ. Rồi Procter & Gamble cần bán giải pháp thay thế cho xà phòng và vô tình tạo ra sự thay đổi chế độ ăn lớn nhất trong lịch sử loài người.

Chúng ta đã đổi những chất béo động vật từng xây dựng các nền văn minh lấy rác thải nhà máy gây bệnh tật. Ngày nay, người Mỹ bắt đầu ăn lại bơ, mỡ, dầu dừa,…và tránh mấy loại dầu thực vật. Họ trở lại ăn dầu Olive,…

Chúng ta sống ở thời đại mà công nghệ quảng cáo quá mạnh, khiến chúng ta nghe lời bắt chước dù chưa biết ra sao và có thể đưa đến công ty xà bông thắng lớn và sức khỏe của chúng ta banh ta lông. Chán Mớ Đời 

Sơn đen nhưng tâm hồn Sơn trong trắng, nhà Sơn nghèo dang nắng Sơn đen 

Nguyễn Hoàng Sơn 

Nổi đau nhà giàu đứt tay

 Nổi đau nhà giàu đứt tay

Hôm trước có ông thần bà thánh nào chửi bọn nhà giàu Cali là ăn cơm dân Chủ thờ ma Cộng Hoà khiến mình buồn cười. Mình đoán chắc họ không quen hay bạn của một tên hay ả đứng trong số 1% giàu có nhất Hoa Kỳ. Người Việt có câu thuyền to thì sóng lớn, càng làm ra vẻ nhà giàu có thì bên trong chưa chắc là như vậy.

Mình quan sát ông Rich Dad của mình, lợi tức hàng tháng trên $300,000 nghĩa là mỗi năm trên 3.6 triệu mỹ kim mà ông ta ăn bận như người mỹ bình thường, lái xe mua lại của bà nào chồng chết. Bà vợ thì lái xe Subaru rẻ tiền. Được cái là mỗi năm bà ta đi chơi với bạn hay em út, bà đều trả tiền cho họ dù ăn bận xuềnh xoàng.

Tại sao năm 2026 này là mốc thời gian lo lắng nhất. Không những cho người Mỹ nghèo mà cả số đông 1% triệu phú tại Hoa Kỳ. Để giải thích thành phần 1% người Mỹ giàu có nhờ đâu họ trở nên giàu có. Từ 15 năm qua, người mỹ trở nên giàu có, họ không tiêu xài tiền của họ. Chỉ có nông dân như sơn đen mới làm. Ăn chắc mặc bền.

Lý do là nếu họ bán cổ phiếu của họ để mua nhà thì sẽ phải đóng thuế capital gains nhất là ai ở Cali là lãnh đủ. Thay vì bán cổ phiếu của mình, họ vào ngân hàng Chase hay loại nào to to và nói là muốn sống như vua nhưng không muốn bán cổ phiếu đang lên, sợ đóng thuế. Nhân viên ngân hàng sẽ nói đó là điều mà người giàu đều mong muốn. Ngân hàng sẽ dựa vào cổ phiếu của họ, thí dụ tổng cộng 4-5 triệu. Họ sẽ cho vay 1 triệu để mua căn nhà và chút đỉnh khác để xài. Tiền lời mấy năm trước, xuống quá rẻ nên ai cũng mua nhà khiến nhà lên như rồng gặp nước.

Lấy thí dụ một người quen nhưng không thân lắm. Tên được đổi Frank. Ông ta có trên giấy tờ là 50 triệu vào năm 2021 khi bác Biden lên và in tiền xả lán. Dựa trên các cổ phiếu thị trường chứng khoán. Bà vợ xin nhắc lại bà vợ vì đàn bà là đầu mối sự bay đi tiền bạc. Bà vợ kêu là con bạn nói mua nhà ở Aspen để mùa đông cho con qua đó trượt tuyết cho sang vì ở Lake Tahoe thấy thường quá, không đẳng cấp của triệu phú như mình.

Rồi cuộc đời cái gì lên thì sẽ xuống. Giá thị trường của  công ty từ 500 triệu chưa IPO, bổng nhiên được thẩm định lại còn $100 triệu xem như 20% trước đây. Ông Frank nhìn cổ phiếu của mình xuống te tua muốn đứng tim. Hoạ vô đơn chí, bổng nhiên điện thoại reo, ngân hàng gọi là các cổ phiếu của ông ta giờ chả có giá gì cả nên muốn ông ta trả 5 triệu tiền mượn để mua căn nhà ở Aspen. Ông Frank lâm vào tình cảnh là nhà ở Aspen bán không được vì chả có thằng tây nào mua. Nên nhớ là nhà xuống đầu tiên là khu nhà giàu rồi từ từ mới đến khu nghèo. Thường người mình nghĩ giàu có, họ mua đồ chơi vì nghe lời mụ vợ cho đẳng cấp, để ra đường có thể gọi thiên hạ biết bà là ai không. Phần cổ phiếu thì bán không được vì tư nhân chưa ra IPO.

Khi có cổ phiếu như ông Frank 50 triệu mượn nợ với 7% thì mỗi năm làm ra 3.5 triệu để có thể sống sót.

Nhưng vấn đề khổ nhất là Commercial Real Estate (CRE) khắp nước mỹ đang banh ta lông. Muốn biết người giàu có để tiền ở đâu thì đừng có nhìn dưới giường của họ mà nhìn lên trời, các building chọc trời, văn phòng. Nếu họ mua các building chung với các người khác, bỏ người mướn văn phòng rồi lượm tiền cho thuê năm này qua tháng khác, tuy chả có gì thú nhưng tiền cứ vào như trứng gà. Khi xưa, mình cũng bị dụ mua mấy cái này, một cái cho ngân hàng thuê và một cái to đùng nhưng cứ thấy chúng kêu bán sau 17 tháng nên mình rút tiền luôn, mua nhà cho khoẻ.

Ông Ron, chuyên đầu tư địa ốc mua một building, bỏ xuống 50 triệu và mượn ngân hàng 150 triệu để mua. Nay 2026, 40% building bị bỏ trống vì thiên hạ làm việc ở nhà. Người thuê muốn giảm giá nhưng điểm đau đầu mất ăn là maturity của nợ ngân hàng. Thường ngân hàng chỉ cho vay từ 5-7 năm. Ông Ron phải tài tài trợ ngân hàng số nợ 150 triệu. Ngân hàng cho người xem building thì kêu 50 % bỏ trống , nay giá không phải là 200 triệu nữa mà 90 triệu. Ngân hàng cho vay dựa trên tiền mướn thu nhập mỗi tháng. Muốn tái tài trợ thì phải bỏ thêm 60 triệu, ngoài ra năm 2019 thì tiền lời nhất là dưới thời bác Biden quá rẻ mà nay muốn tái tài trợ thì từ 4% lên 8%.

Không có tiền 60 triệu để trả ngân hàng nên ông Ron giao chìa khoá cho ngân hàng và hát chuyện đôi ta buồn ít hơn vui. Báo WSJ cho biết năm 2026 có hàng triệu ức đô la phải tái tài trợ cho ngân hàng. Nên ai có tiền đầu tư để được gọi là Angel, silent partner khi đi dự party, xem như ngọng. Có người kể cách đây 5 năm bỏ nữa triệu để hùng mua cái gì đó, nay giá building xuống nên họ kêu phải bỏ thêm 50,000 nên ngọng.

Kỳ này, không có bác Biden, bác Kamala để in tiền. Bác Trump thì kêu cho chúng bây biết mùi tao bị khai phá sản ra sao. Các triệu phú ăn cơm dân chủ thờ ma dân chủ, nay đang bị dính vào trường hợp này rất nhiều.

Đi ăn phở người nghèo nông dân như mình thấy giá phở lên như điên, CPI cho biết là 3% nhưng đối với 1% người giàu thì không phải 3% mà là 15-20%. Lý do? Những gì người giàu có cần gia tăng kinh khủng từ các zip code tại Hoa Kỳ như Montecito đến Star Island,… họ giàu có nên mua những biệt thự sang trọng giá cả 25 triệu, nhìn xuống đại dương thêm có vườn nho làm rượu. American Dream. 

Buồn đời, một hôm nhận được thư của các công ty bảo hiểm kêu không bảo hiểm nhà của mấy bác nữa là ngọng. Từ 2 năm nay các công ty bảo hiểm bỏ chạy xứ Cali vì sợ nạn cháy rừng vì bác Newsom kêu cháy nhà bọn nhà giàu, đáng kiếp dù bác ở trong biệt thự 35 triệu. Nếu bác có nhà 20 triệu mà không có bảo hiểm thì xem như không mượn nợ được. Ngoài ra tiền bảo trì nhà. Lương của vị quản gia từ 180k lên 250k thêm xe cộ, mấy bà dọn phòng nấu ăn rồi mấy ông làm vườn,… xem như mỗi năm bay nữa triệu. Rồi trường học tư 70k cho mỗi đứa con, 3 đứa là bay 210k.

Đi party, thiên hạ nói mới bỏ 50k đầu tư cho start-up AI nghe thấy hồ hởi, kêu tương lai Uber này nọ. Tuần này Microsoft đầu tư 100 tỷ cho AI và mất 367 tỷ mỹ kim, Amazon đầu tư cũng nhiều cho AI nhưng sa thải cả 10,000 nhân viên. Khi tiền lời gần như 0, các bác sĩ, nha sĩ, luật sư hồ hởi mượn tiền rẻ và đầu tư AI để được gọi venture capitalist. Sang trọng hơn. Cao cấp hơn. Năm 2021, họ cảm thấy giàu nên đầu tư vào 5-10 cái start up, chỉ cần trúng một cái là giàu no bụng. Nhưng rồi AI start-up banh ta lông rất nhiều. Nhiều công ty cần thêm tiền người ta gọi down round, nghĩa là họ phải bán cổ phiếu giá thấp hơn trước đây. Nghĩa là phần mình 100k, bổng nhiên còn lại 20K mà nếu start up nào cũng vậy là ngọng. Dân có sạn 0.01% giàu có đã bỏ chạy từ lâu nên họ không mất tiền.

Bây giờ đến vụ chia tài sản. Khi tình hình kinh tế tử tua thì tài sản xuống giá là dã te tua rồi. Nay đến phần mấy bà đòi chia của, kêu anh hết thời thì em xin vẩy tay chào nhau một lần cuối. Thống kê cho biết giới tuổi 50 tuổi lên ly dị gia tăng rất nhiều từ năm 1990. Mà ai nắm giữ tài sản nhiều nhất, tuổi 50 trở lên. (Còn tiếp)

Sau 1975 Má tôi phải "hiến" của cải cho nhà nước để được chứng nhận là "tư sản dân tộc" hầu tránh cho gia đình bị cưởng bức đi kinh tế mới. Mà dầu cho không hiến thì cũng bị tịch thu. Nhờ kính đáo "hiến" thêm cho ông chủ tịch phường nên gia đình còn được ở lại ngôi nhà của mình trong thành phố. Má tôi là một người coi trọng đại đức nên đồng tiền của bà làm ra là đồng tiền sạch, nhưng khi mất hết bà chỉ nói một câu : khi nào tiền muốn vào nhà mình thì nó đập cửa nó vào. Còn nếu nó muốn đi thì nó đội nón nó đi. Mình không cản được. Có lẻ nhờ cái tư duy cổ lổ xĩ này mà bà không đau khổ lắm.
Tóm lại được giàu hay bị nghèo không hoàn toàn do ta quyết định.

Sơn đen nhưng tâm hồn Sơn trong trắng, nhà Sơn nghèo dang nắng Sơn đen 

Nguyễn Hoàng Sơn 

Lễ tình yêu Valentine day cả năm ở Hàn Quốc

 Lịch sử tình yêu á châu qua K-Pop.

Mới nhìn lại lịch là đã qua tháng 2. Lại nhớ đến ngày Valentine, lễ tình yêu bú xua la mua sắp đến khiến mình thất kinh. Năm ngoái giờ này là đang ở Việt Nam, đâu Quy Nhơn hay Hội An chi đó. Nhớ lần đầu tiên tham dự Valentine trong đời tại Hoa Kỳ. Dạo ấy bên Tây không có trò này. Có hẹn với một cô gốc việt. Mình đi làm ra, đi xe lửa từ New York đến thành phố cô ta ở mất gần 2 tiếng. Đi ngang tiệm hoa, vào mua một hoa hồng như bên tây khi tặng cô bạn nào sinh nhật cô ta với cuốn sách. Mình hí ha hí hửng gõ cửa và hãnh diện đã mua được một đoá hồng nhung khá đắt tiền. Ngày thường giá rẻ gấp 4-5 lần.

Cô nàng ra mở cửa rồi mặt thất vọng trong khi mình hí hửng, cung kính tặng hoa hồng như Alain Đờ Lông trong phim Borsalino. Mình quên cô này có thời ở với Việt Cộng nên hay hát 999 đoá hồng. Cô ta nói cô ta chỉ đáng giá có một đoá hồng. Cô ta muốn 999 đoá hồng khiến mình thất kinh muốn xỉu. Mình tình thật nói đi khắp nơi chỗ nào cũng hết hoa hồng nên còn chỗ mua được là may vì cũng gần 8 giờ tối. Thế là cô ta đá mình ra cửa, không bao giờ gặp lại, quăn đoá hồng thùng rác. Đó là bài học đầu tiên ở MỸ đi hẹn gái tặng hoa hồng. Như đồng chí gái từng nhắc nhở mình mỗi ngày là chỉ có tui mới lấy ôn thôi, mấy con kia nó bỏ từ lâu rồi. Cho nên phải cảm ơn đồng chí gái quang vinh muôn năm. Cho nên mình ăn tranh thủ, làm khẩn trương, làm ngày chưa đủ tranh thủ làm đêm cho mụ vợ vui.

Trong sân khấu bi hài kịch lớn về tình yêu lãng mạn trên thế giới, nơi người ta ngượng ngùng tặng quà để hé lộ mối tình đơn phương bú xua la mua. Như cảnh mình bị cô sinh viên y khoa đá ra khỏi nhà vì chỉ tặng một đoá hồng. Nơi ngày Valentine là ngày được thiên hạ nô nức, đúng hơn phụ nữ chớ đàn ông keo kiệt như mình thì Chán Mớ Đời. Phải tốn tiền vớ vẩn. Ngày này người ta tặng sô-cô-la như núi, dù sợ mập. Đó là tây phương chớ ở Á châu thì họ có thêm 11 ngày như vậy. Kinh

Người Nhật buồn đời vì thấy đàn ông tự mổ bụng nhiều nên đột phá tư duy thêm “Bạch Nhật”, ngày màu trắng vào ngày 14 tháng 3. Nhắc lại 14 tháng 2 là ngày Valentine, đúng một tháng sau là có ngày màu trắng. Ngày này thì người nhận sô-cô-la sẽ lịch sự tặng lại người tình hay người đã tặng mình tháng trước một món quà để nói lên là em không hà tiện cũng như đưa tín hiệu là em chịu anh rồi hay nói thầm cút xéo ngay. Như câu chuyện cô gái kêu: “anh”, người đàn ông trả lời “vâng, em nói đi”. Em thấy khi em bị thất tình, lại có anh bên cạnh, người đàn ông nói thì để an ủi em. Khi em đi làm bị xếp đuổi việc, cũng có anh bên cạnh. Người đàn ông nói Thì để an ủi em. Em nghĩ mỗi lần có chuyện xui là có anh bên cạnh, vậy anh đừng báo cô đem chuyện xui đến cho tui hoài được không. Cút ngay, xéo! Tôi không muốn gặp cái mặt xui xẻ cô hồn cát đảng của anh xung quanh tôi.

Khởi đầu với kiệt tác “Bạch Nhật” (White Day) của Nhật Bản: “Quy tắc số Ba” khét tiếng (sanbai gaeshi, hay “gấp ba lần”). Nếu một cô gái tặng bác chocolate Valentine trị giá, giả sử, 10 đô la, truyền thống thì thầm nhưng thực ra là hét vào mặt mấy bác, nợ cô ấy khoảng 20-30 đô la. Hoặc hơn nữa. Tại sao? Vì sự bánh ít đi bánh quy lại trong văn hóa Nhật Bản không chỉ là điều tốt đẹp; có căn bản là lời thề bằng máu như khi xưa họ cắt tay để máu giọt vào ly rượu, hoà nhau đều uống thề. Trả lại quá ít, là bác đang ngầm nói: “Cảm ơn, nhưng em phận gái thuyền quyên. Cút xéo, đừng đem chuyện xui xẻo đến nữa” Trả đúng bằng? Bác là phiên bản con người của giải tham dự bánh ít đi bánh quy lại, chưa phát hiện mối tình hữu nghị. Gấp ba? Bác đang thầm cầu hôn bằng kẹo. Như đã yêu rồi thì không nhọc nhằng. Không áp lực gì đâu nhé, các bác. Khi xưa, thì cô sinh viên y khoa đá em cái rụp, khỏi lộn xộn, hiểu rõ nhất. May là hôm đó có xe lửa về lại New York sớm được. Cuộc đời lâu lâu có nhiều chuyện vui không thể tả để kể cho mấy bác nghe.

Nhưng điều thực sự vui chính là “mật mã kẹo”, một ngôn ngữ bí mật căng thẳng hơn cả việc đọc phúc âm. Kẹo marshmallow, vị anh hùng White Day nguyên bản từ năm 1978 (khi một công ty bánh kẹo phát minh ra ngày lễ này để bán thêm kẹo). Lý do là kẹo này tan chảy và biến mất trong mồm mấy bác hảo ngọt nhanh hơn cả phẩm giá của mấy bác sau một buổi hẹn Chán Mớ Đời. “Này anh yêu ơi, hãy thưởng thức vị ngọt thoáng qua này biến mất ngay lập tức, cút xéo ngay.” Tàn nhẫn nhưng chưa bằng bị đá khỏi nhà trong đêm đông tuyết rơi như khóc cuộc tình của Sơn đen nhưng tâm hồn Sơn trong trắng, nhà Sơn nghèo dang nắng Sơn đen. Mặt khác, kẹo cứng là tín hiệu xanh tối thượng như ngầm bảo các bác là kẹo này tồn tại mãi mãi, sông có cạn núi có mòn vẫn giữ vị ngọt và độ cứng. “Em muốn mối tình hữu nghị của đôi ta bền vững như viên Jolly Rancher này trong miệng suốt 45 phút nhưng có răng giả thì mấy bác không nên cắn” Không gì nói lên tình yêu vĩnh cửu bằng việc phải đi nha khoa.

Người Nam Hàn, bị người Nhật chiếm đóng mấy chục năm nên không muốn tỏ ra hà tiện, không bao giờ chịu thua kém người Nhật nên có màn tặng rượu Soju, "Hãy giữ lấy rượu soju của tôi," rồi mấy ông thần tiếp thị của xứ Hàn này đột phá tư duy, tình yêu không chỉ là ngày 14/2, hay 14/3 mà tháng nào ngày này cũng là ngày dành cho tình yêu. Kết quả là họ lo đi làm chết bà để mua quà tặng nhau nên không có thì đẻ con đẻ cái. Người Nam Hàn có tỷ lệ sinh con thấp nhất thế giới 0.6. Kinh. Độ 30 năm nữa thì Bắc Triều Tiên chỉ việc đi qua xứ Nam Hàn, khỏi cần đánh đấm gì cả.

Họ đã biến tình yêu thành một dịch vụ đăng ký cả năm không có điều khoản hủy bỏ. Ngày 14 hàng tháng là một ngày lễ theo chủ đề dành cho các cặp đôi, nhờ sự kết hợp giữa phong cách Valentine nhập cảng, tiếp thị thông minh, và tài năng quốc gia trong việc biến tình cảm thành nội dung. Nó đáng yêu, kiệt sức, và hài hước theo kiểu tư bản phồn vinh giả tạo.

• 14 tháng 1: Diary Day (nhật ký) Khởi đầu năm bằng việc tặng nhật ký để bạn có thể lên lịch tỉ mỉ… thêm nhiều ngày dành cho nhau dù đi làm đến 11 giờ đêm mỗi ngày. Hiệu quả trong tình yêu là đỉnh cao của phong cách Hàn. Nhớ khi ghé chơi Hán Thành, ở AirNB thì gặp ông chủ trẻ độ trên 30 gần 40, nói có cô bồ làm việc như điên đến 11 giờ đêm nên chỉ gặp nhau nhiều khi 2, 3 tuần một lần.

• 14 tháng 2: Valentine’s Day. Phụ nữ tặng chocolate cho nam giới. Cổ điển. Hoá ra vụ này mình mới biết là ngày Valentine là ngày phụ nữ tặng quà cho đàn ông.

• 14 tháng 3: Bạch Nhật (White Day), ngày Nam giới đáp lại (thường Hàn Quốc áp dụng nỗi lo gấp ba của Nhật). Đạt được sự cân bằng. Văn hoá nào thì đàn ông vãn lỗ vì phải trả gấp 3.

• 14 tháng 4: Hắc Nhật (Black Day), Người độc thân đoàn kết qua bát mì đậu đen (jajangmyeon). Không gì nói lên “Tôi đang sống tốt một mình” bằng việc làm bẩn áo trong khi bạn bè đang hẹn hò post ảnh đồ chung.

• 14 tháng 5: Hoàng Nhật (Rose Day hay Yellow Day). Các cặp đôi trao hoa hồng và mặc đồ vàng như những chú ong mật nhiệt tình. Người độc thân ăn cà ri vàng để “thêm gia vị” cho đời sống tình yêu. Sự tuyệt vọng chưa bao giờ ngon như vậy. Ngày này thì nên đặt ngày Ấn Độ.

• 14 tháng 6: Kiss Day. Ngày ân xá PDA! Trong một nền văn hóa mà hôn nơi công cộng hiếm hơn cả tàu điện ngầm yên tĩnh, đây là ngày chính phủ cho phép hôn hít. Các cửa hàng rao bán son môi và kẹo bạc hà như thể tận thế sắp đến. Bác nào muốn đi Hán Thành chơi htif đợi gần ngày 14 tháng 6 rồi sang đó chơi, đúng ngày ra mấy chỗ bán son phấn để xem trai gái thử son rồi hun nhau như người xứ Hàn.

• 14 tháng 7: Silver Day; ngày quỳ gối tặng nhẫn hứa hẹn bú xua la mua và trang sức bạc. Vì không gì nói lên “mãi mãi” bằng đồ trang sức trước khi bạn thậm chí thảo luận về tiền thuê nhà.

• 14 tháng 8: Thanh NHật (Green Day); Không khí thiên nhiên! Dã ngoại, công viên, leo núi… và soju trong những chai màu xanh mang tính biểu tượng. Các cặp đôi thư giãn ngoài trời; người độc thân biến nó thành buổi tiệc tự thương hại với rượu xanh. Đau khổ thân thiện với môi trường!

• 14 tháng 9: Photo Day (hay Music Day), Selfie đôi, buồng chụp ảnh, hoặc hét karaoke vào mặt nhau ở noraebang. Bằng chứng tình yêu, phiên bản Instagram.

• 14 tháng 10: Tửu Nhật (Wine Day). Bữa tối lãng mạn với rượu vang. Đỏ cho đam mê, hoặc rượu trái cây Hàn Quốc cho thêm độ dễ thương.

• 14 tháng 11: Movie Day; Âu yếm trong DVD bang (phòng chiếu riêng) hoặc rạp phim. Hoàn hảo để giả vờ các bác đang ở trong rom-com của riêng mình. Đừng có rủ đi hát Karaoke .

• 14 tháng 12: Hug Day, Kết thúc năm bằng những cái ôm. Vì sau 11 tháng áp lực theo chủ đề, đôi khi bạn chỉ cần hơi ấm con người căn bản. Không biết ôm ra sao, ở đâu, trên giường hay chỗ nào.

Đây không phải ngày lễ chính thức, không có ngày nghỉ làm nhưng giới trẻ Hàn Quốc đối xử với chúng như những kỷ niệm nhỏ, được thúc đẩy bởi thẩm mỹ K-pop, đồ cặp đôi dễ thương, và khuyến mãi không ngừng từ các cửa hàng. Người độc thân có Black Day và thỉnh thoảng “cà ri thêm gia vị cho cuộc sống,” chứng minh ngay cả sự cô đơn cũng có thương hiệu. Đúng ra thì mình đoán ngày này rất đông người vì giới trẻ xứ Kim Chi ít hẹn hò vì lo làm việc như trâu cày.

Cuối cùng, dù là ngoại giao kẹo cao cấp của Nhật Bản hay cuộc chạy đua tình yêu hàng tháng của Hàn Quốc, những truyền thống này chứng minh một sự thật phổ quát: tình yêu không chỉ về cảm xúc mà là về việc sống sót qua lịch trình mà không phá sản hoặc vô tình từ chối ai đó bằng cái marshmallow sai. Chúc hẹn hò vui vẻ, mọi người. Mong các bác trả gấp ba, hôn đúng lúc, và soju xanh ngắt. Chúc mừng hay nên nói, “건배”!​​​​​​​​​​​​​​​​

Cho thấy tình yêu ngày nay đã được các con buôn quảng cáo, để hướng dẫn cách tỏ tình bú xua la mua nhất là tốn tiền. Như khi xưa, quen ở bên tây, tặng mấy cô đầm một đoá hồng là mấy cô mừng muốn tè ra quần nhưng sang Hoa Kỳ, văn hoá của xứ tư bản dãy chết, họ mê 999 đoá hồng nên bắt mình phải mua triệu đoá hồng.

Nhớ khi xưa, gặp mụ vợ, ngày tình yêu hay sinh nhật, mình nhờ một cô quen ở ngân hàng, học cắm hoa thêm, làm cắm hoa để tặng mụ vợ. Rẻ hơn tiệm rất nhiều. Mụ vợ, lúc mới quen thì vui vẻ nhưng khi lấy nhau rồi thì tiền của mình là tiền của mụ nên không cho chi tiêu phí phạm. Chán Mớ Đời 

Sơn đen nhưng tâm hồn Sơn trong trắng, nhà Sơn nghèo dang nắng Sơn đen 

Nguyễn Hoàng Sơn 

Kinh tế đăng ký (subscription economy)

 Kinh tế đăng ký (subscription economy)

Hôm nay đọc một bài trên mạng xã hội thấy đặc biệt nên gửi cho mấy đứa con. Con mình thì thuộc dòng keo kiệt nhưng nhiều khi đi chơi với mình thấy chúng tiêu tiền như nước vì mình trả nên nhắc chúng thôi. Câu chuyện như sau:

Tôi 24 tuổi, thu nhập 52.000 USD/năm, và gần đây tôi dọn vào ở trong phòng dành cho khách của nhà ông nội tôi, năm nay 80 tuổi, vì tiền thuê nhà 1.900 USD mỗi tháng đang bào mòn tôi đến kiệt quệ.

Thứ Bảy tuần trước, tôi đặt một khay sushi 32 USD qua ứng dụng giao đồ ăn vì cảm thấy “quá mệt” để vào bếp. Ông nội đứng nhìn người giao hàng rời khỏi hiên nhà, như thể vừa chứng kiến một tội ác. Tối hôm đó, ông ngồi ăn một bát “dọn tủ lạnh” bắp cải xào, chút thịt nguội còn sót lại và một củ khoai tây. Trông thật thảm. Có lẽ chưa đến một đô la để nấu. “Chắc là xa xỉ lắm,” ông lẩm bẩm. “Ăn uống như vua mỗi đêm.”

Tôi bùng nổ “Thời thế bây giờ khác rồi, ông nội! Thế hệ ông sống đơn giản. Ông mua được cả mảnh đất này chỉ với một nguồn thu nhập, lại còn nuôi cả gia đình!” Ông đặt thìa xuống. Tôi chưa từng thấy ánh mắt ông lạnh đến vậy. “Đơn giản ư?” Giọng ông gần như thì thầm. “Ông làm 2 ca ở nhà máy suốt ba mươi năm. Khi khủng hoảng xảy ra cuối thập niên 70, dưới thời tổng thống Carter, lãi suất gần 18%. Ông không ‘đặt đồ ăn’. Ông ăn bánh quy với bơ đậu phộng. Hàng tháng trời liền.”

Ông chỉ vào chiếc bàn cạnh giường tôi. “Cái đồng hồ cháu đeo còn đắt hơn ba tháng lương đầu tiên của ông. Đôi giày ‘thiết kế’ của cháu còn đắt hơn lần sửa bếp đầu tiên của ông. Còn sở thích của ông?” Ông chỉ vào chiếc găng tay bóng chày cũ, được để cẩn thận trên kệ. “Đó là sở thích của ông. Giá năm đô, dùng được bốn mươi năm.”

“Vậy sao? Cháu phải sống trong hang à?” tôi gắt lại. “Cháu không sống trong hang,” ông nói. “Cháu chỉ là thiếu kỷ luật. Cháu muốn cuộc sống của một chủ nhà nhưng không chịu hy sinh ly cà phê starbucks’ 8 đô. Cháu muốn bình yên tài chính nhưng sẵn sàng trả 30 đô cho cá sushi chỉ vì quá ‘kiệt sức’ để đun nước.”

Ông bước đến một chiếc tủ gỗ có khóa, lấy ra một cuốn sổ tiết kiệm bọc da đã sờn, rồi đặt lên đùi tôi. Tôi mở ra. 315.000 USD. Người đàn ông ăn ngũ cốc nhãn hiệu rẻ tiền và tự vá tất cho mình, đã tích lũy hơn ba trăm nghìn đô la từ một khoản lương hưu khiêm tốn và lối sống kỷ luật.

Tôi nhìn số dư. Rồi nhìn vào điện thoại, nơi thông báo “hộp quần áo cao cấp hàng tháng” vừa hiện lên. Tôi nhìn khay sushi mới ăn được nửa. Ông Arthur cầm bát bắp cải lên. “Cháu nói đúng, Leo. Ông đã mua được căn nhà này chỉ với một mức lương.” Ông dừng lại ở cửa. “Nhưng ông không có năm nền tảng như Netflix, Hulu,… xem phim trực tuyến, không lái xe trả góp vượt khả năng, cũng không trả phí ‘tiện lợi’ cho từng bữa ăn.” Ông nhìn thẳng vào mắt tôi. “Cháu không có vấn đề kiếm tiền. Cháu có vấn đề về lối sống. Cháu không nghèo, cháu chỉ đang trả một khoản phí lãi suất cao để giả vờ mình thành công.” 

Tối hôm đó tôi hủy các gói dịch vụ cao cấp. Sáng hôm sau tôi tự làm cơm mang đi làm. Nó có vị như một cú tát của thực tế. Đôi khi, những người ta nghĩ là lạc hậu lại chính là những người thực sự biết con đường đúng. Cảm ơn ông nội 

Câu chuyện này nói đến giới trẻ ngày nay sống trong nên văn hóa “subscription economy” (nền kinh tế đăng ký) là một hiện tượng kinh tế, văn hóa đặc trưng của xã hội tiêu dùng đương đại, nơi con người không còn mua sản phẩm hay dịch vụ một lần, mà trả tiền định kỳ để được tiếp cận liên tục. Điều quan trọng là: đây không chỉ là mô hình kinh doanh, mà đã trở thành một lối sống và một hệ tư tưởng tiêu dùng. 

Thế hệ mình không hiểu nguyên cơ nên hay chê trách, kêu tụi con bây giờ này nọ, không chịu khó như thế hệ mình. Cái nguy hiểm nhất là thẻ tín dụng, chúng ta cứ cà xài thoải mái rồi cuối tháng lo trắng đầu trả nợ. Đến đời con mình chủ nghĩa tư bản ra đủ chiêu để khiến chúng trở thành nô lệ suốt đời. Tín đồ thời trang, tín đồ Netflix,…

Cách đây hai năm mình trả tiền cho mấy đứa con và cả thằng bồ con gái đi học khóa tài chính căn bản. Từ đó chúng chi tiêu cẩn thận lại và có mua được một căn nhà cho thuê chung cho chúng. Mình thương lượng mua cho chúng, chúng bỏ tiền ra để mua và quản lý. Nay chúng cuối tuần, thay vì đi ăn chơi, cứ đi tìm nhà để mua cho thuê khiến mình mừng hết già. 

Vấn đề bây giờ là chuyển giao công nghệ, kinh nghiệm của mình cho chúng. Hôm qua thằng con nói chuyện với bà chùi nhà, để chùi dọn một căn nhà mới sơn lại để cho thuê. Có mình nhưng mình không trả lời để xem nó thương lượng ra sao. Ngập ngừng như đứng trước một cô gái đẹp nó nói lí nhí trong họng “that’s the best you can do?”. Đó là câu kinh mình tụng mỗi khi thương lượng. Bà dọn nhà kêu $270 thay vì lúc đầu là $280. Nó nói để nó suy nghĩ vì đang nói chuyện với khách hàng. 30 phút sau khi nói chuyện với người mướn nhà, nó xem lại nhắn tin thì bà dọn nhà kêu $250.  Từ $280 xuống$250 là hơn 10%. Chỉ cần hỏi một câu. Nếu nó hỏi thêm câu kinh thứ nhì của mình thì xuống 20%. Nhưng xem như nó cũng mới học nghề như vậy là khá rồi. Mình bây giờ tìm cách upload vào não bộ mấy đứa con kinh nghiệm của mình. 

Về mặt kinh tế, subscription economy là mô hình: Trả tiền hàng tháng / hàng năm, Đổi lấy quyền truy cập (access), không phải quyền sở hữu (ownership) Ví dụ: Netflix, Spotify, Apple Music, Premium clothing box, ứng dụng giao đồ ăn, cà phê hội viên, Xe trả góp, điện thoại trả góp, như mua mỗi năm đổi IPhone cho sang trọng. Phần mềm, cloud, AI tools. Người dùng không cảm thấy “mua nhiều”, nhưng tiền bị rút đều đặn và âm thầm.

Theo thống kê thì nền kinh tế đăng ký này tăng trưởng đến 400% so với thập niên trước và họ đến năm 2033, sẽ lên đến 1.5 ức. Từ kinh tế sang văn hóa: subscription như một “chuẩn mực sống. Subscription economy không chỉ bán tiện ích, mà bán cảm giác: “Tôi đang sống hiện đại”, Tôi xứng đáng được tiện lợi”, “Tôi không nghèo, tôi chỉ đang tiêu tiền thông minh”. Trong câu chuyện: “You’re not broke; you’re just paying a high-interest subscription to pretend you’re successful.” Câu này chạm đúng bản chất văn hóa: Subscription trở thành một cách “diễn vai thành công” (performing success)

Sự đối lập thế hệ: sở hữu vs truy cập. Thế hệ ông nội của tác giả: sở hữu nhà, sửa đồ thay vì thay mới, tiêu dùng chậm, hữu hình, Ít dịch vụ trung gian. Thế hệ trẻ: thuê nhà, thuê cả… phong cách sống, trả tiền cho “tiện nghi, tiện lợi”, “trải nghiệm”, “đỡ mệt”, Phụ thuộc vào nền tảng. Đây không chỉ là khác biệt thu nhập, mà là khác biệt triết lý sống.

Subscription economy và “nghèo hóa vô hình”; một điểm nguy hiểm của subscription economy là nó: Không gây sốc như một khoản chi lớn, không đau như mua nhà hay xe, nhưng ăn mòn thu nhập dài hạn.

Ví dụ: $8 latte mỗi ngày → $240/tháng, 5–7 subscription → $200–400/tháng, Delivery + fees → $300–600/tháng. Kết quả: Không đủ tiền tích lũy để mua nhà, nhưng cũng không cảm thấy mình tiêu xài hoang phí. Mình khuyên mấy đứa con là có ông thầy dạy mình khi xưa, là mỗi tháng tìm cách nào để giảm chi tiêu, cứ $50 là vui rồi. Cho công ty cũng như cho cá nhân vì overhead là cái sẽ khiến chúng ta nghèo.

Đây là trạng thái “nghèo mà không nhận ra”. Mình thường nói với 2 đứa con là mẹ tụi con chạy xe BMW (hai chiếc), mất của bố 8 căn nhà. Chúng hỏi tại sao. Mỗi chiếc xe phải trả $500/ tháng hay $6,000/ năm, bố mua căn nhà Encanto đặt cọc có $3,600, nay cho thuê $5,300/ tháng còn nhà đặt cọc nhiều nhất là $8,000 nay cho thuê $3,800/tháng. Mua hai chiếc xe chạy vừa hết nợ lại mua xe mới. Bù lại Happy wife happy life Chán Mớ Đời 

Khía cạnh văn hóa – xã hội. Subscription economy gắn với: Chủ nghĩa tư bản muộn (late capitalism), xã hội mệt mỏi (burnout society – Byung-Chul Han), tư duy tiện lợi hóa mọi thứ (convenience culture). Con người: Quá mệt để nấu ăn, Quá bận để sửa đồ, Quá áp lực để sống “tối giản”. Thị trường bước vào khoảng trống đó và bán giải pháp dưới dạng subscription.

Câu chuyện không nói: “Người trẻ lười” mà nói: Subscription economy đã bình thường hóa sự thiếu kỷ luật tài chính. Ông nội đại diện cho: kỷ luật, trì hoãn hưởng thụ, sự tự chủ. Người cháu đại diện cho: tiêu dùng để xoa dịu mệt mỏi, thành công mang tính trình diễn, phụ thuộc vào hệ sinh thái subscription.

Văn hóa subscription economy không làm con người nghèo ngay lập tức. Nó khiến con người không bao giờ đủ giàu để thoát ra. Mấy đứa con tưởng ra đời là muốn làm gì thì làm lại vẫn bị mình lâu lâu nhắc nhở chúng phải tiếp tục con đường sự nghiệp cách mạng keo kiệt của bố mẹ chúng. Chúng không mua một cuộc sống tốt hơn, chúng bỏ đăng ký trả tiền hàng tháng cho ảo tưởng rằng mình đã có nó. Chán Mớ Đời 

Sơn đen nhưng tâm hồn Sơn trong trắng, nhà Sơn nghèo dang nắng Sơn đen 

Nguyễn Hoàng Sơn