Người Quyên Tặng Ẩn Danh
Dạo này mình hay đọc tiểu sử những người mỹ đã quyên tặng tài sản của họ mà theo mình đó là tinh thần của những người tiên phong đặt chân lên xứ này và đã tạo dựng một đất nước chỉ riêng cho người di dân. Mọi người từ khắp nơi trên thế giới, bất kỳ chủng tộc nào, nếu họ chịu khó thì sẽ thành công và điểm hay nhất là họ chia sẻ với cộng đồng hay người xa lạ.
Có những tấm ngân phiếu đến với Hội Sierra, con số dài đến mức người ta phải đếm lại nhiều lần những con số không phía sau. Không tên người gửi. Không lời nhắn. Chỉ có sự tin tưởng lặng lẽ.
ACLU cũng nhận được những khoản tài trợ như thế đều đặn, bền bỉ, vô danh. Những cựu chiến binh trở về từ Iraq, Afghanistan được chữa lành, được học nghề, được giúp đứng dậy… mà không bao giờ biết ai đã dang tay ra với họ trong lúc đen tối nhất.
Người đàn ông đứng sau tất cả điều đó lái một chiếc Honda Civic cũ, dán sticker Obama đã bạc màu. Khi người ta đến nhà ông, họ thường hỏi: “Chủ nhà có ở đây không?” Vì họ tưởng ông là người làm vườn. Ông ta chỉ mỉm cười thay vì hỏi: “Biết bố mày là ai không”
Ông tên là David Gelbaum.
Ông nội của David là một người Do Thái chạy trốn khỏi Ukraine trước Thế chiến thứ nhất. Ông đến Mỹ với hai bàn tay trắng, mang theo nỗi sợ hãi của chiến tranh và một niềm tin mong manh rằng ở mảnh đất mới này, con cháu mình sẽ có một cuộc sống khác. Giấc mơ của người tị nạn ấy, âm thầm và bền bỉ, đã nảy mầm qua nhiều thế hệ.
David lớn lên yêu toán học và thiên nhiên. Tuổi thơ của ông gắn với những chuyến cắm trại, những đêm nằm ngửa lưng nhìn sao trời, những khu rừng yên tĩnh nơi con người trở nên nhỏ bé. Sau này, ông tốt nghiệp Đại học Berkeley và gia nhập thế giới tài chính, sử dụng năng khiếu toán học để đầu tư trong các quỹ phòng hộ.
Rồi năm 1989, công ty tan vỡ. Tất cả sụp đổ. David không bỏ cuộc. Ông cùng hai đồng nghiệp lập nên TGS Management nhỏ, kín, và thận trọng. Họ thành công đến mức… xin lỗi các nhà đầu tư khác vì không cần thêm tiền. Họ chỉ muốn quản lý tiền của chính mình. Không tham vọng. Không phô trương. Không lặp lại sai lầm cũ.
Và rồi họ bắt đầu làm một điều không ai ngờ tới. Họ bắt đầu cho đi. Mìn thấy người Mỹ có cái hay là ngoài nhà thờ ra, họ cho các tổ chức từ thiện rất nhiều. Cho nhà thờ có thể bắt buộc hay như mua cái may cái tốt cái lành nhưng đem tiền của để cho người khác ngoài nhà thờ thì mình thấy xứ này khác với với âu châu.
Đến năm 2014, người ta phát hiện rằng David và các cộng sự viên đã âm thầm quyên góp hơn 13 tỷ đô la Mỹ thông qua những pháp nhân bí ẩn. Nhiều hơn cả Ford Foundation. Và gần như tất cả đều… vô danh.
Tại một chi hội Lions địa phương, có lần một hội viên, chuyên gia địa ốc, kể về một khu rừng trên núi, gần Mount Baldy. Có một hội viên nói muốn mua lại khu đất đó và hiến tặng cho hội, để trẻ em nghèo có nơi đi nghỉ hè, trượt tuyết mùa đông. Nơi ấy có vài bungalow cũ, một trung tâm sinh hoạt, một quán ăn nhỏ. Hai hội viên rảnh rỗi bắt đầu đóng giường tầng cho các em.
Qua các sinh hoạt với hội Lions Quốc Tế, mình thấy người Mỹ họ quyên góp làm từ thiện rất hay, không nhất thiết phải cúng chùa hay nhà thờ như đa số người Việt tỵ nạn của mình. Cúng dường như mua từ Cúa hay Phật được sự may mắn, hạnh phúc.
Và rồi buồn đời mình cũng tham gia mua tặng một chiếc xe van, để hội viên chở những đứa trẻ chưa từng rời khỏi khu phố nghèo lên núi, lần đầu chạm vào tuyết, lần đầu thấy rừng. Khi nhìn những đứa bé được đi chơi mùa hè hay trượt tuyết, mình rất cảm động. Có nhiều hội viên không đóng góp hiện kim thì đóng góp công sức. Họ in vé để bán cho xổ số. Có nhiều cách để đóng góp cho cộng đồng. Lễ Tạ Ơn và Giáng Sinh, họ gây quỹ để đi mua quà cho trẻ em con nhà nghèo, tặng gà, thức ăn cho các gia đình nghèo trong thành phố.
“Những ký ức hạnh phúc nhất của tôi là khi còn nhỏ được cắm trại và đi bộ trong rừng,” ông David nói, để giải thích vì sao ông quyên góp cho Hội Sierra để trẻ em có cơ hội hít thở thiên nhiên như ông từng được. Năm 1992, David gọi cho tổng giám đốc Hội Sierra và trao tặng khoản quyên góp lớn nhất trong lịch sử của họ: hơn 200 triệu đô la.
Ba năm sau, ông cùng nhà bảo tồn thiên nhiên David Myers thành lập tổ chức Wildlands Conservancy. Sứ mệnh của họ rất đơn giản mà lớn lao: cứu những vùng đất hoang dã của California trước khi chúng biến mất. Điểm đến là sa mạc Mojave.
Một công ty đường sắt sở hữu nửa triệu mẫu Anh sa mạc nguyên sơ. Các nhà phát triển vây quanh như kền kền, chuẩn bị biến nơi đó thành trung tâm thương mại, khu dân cư. David và Myers không phản đối ồn ào. Họ chỉ… mua lại. Âm thầm. Từng mảnh. Trong nhiều năm.
Sa mạc trải dài đến tận chân trời. Nơi những con cừu sừng lớn vẫn đi theo lối mòn cổ xưa. Nơi những con rùa sa mạc sống chậm rãi, kiên nhẫn, như chính vùng đất này.
Cuối cùng, họ sở hữu 1.200 dặm vuông tương đương diện tích Vườn quốc gia Yosemite. Và rồi họ hiến tặng toàn bộ cho chính phủ liên bang. Không bán. Không điều kiện. Đây là khoản hiến tặng đất tư nhân lớn nhất trong lịch sử nước Mỹ. Điểm son của xứ này là tư nhân mua đất rồi cống hiến cho quốc gia để mọi người Mỹ có thể sử dụng trong khi nhiều quốc gia khác thì cán bộ tìm cách lấy đất quốc gia để tư hữu hay bán kiếm tiền.
Năm 2016, Tổng thống Obama đứng giữa sa mạc đó và tuyên bố thành lập Đài tưởng niệm Quốc gia Mojave Trails. Hầu hết mọi người không biết rằng nơi ấy tồn tại nhờ một người đàn ông trầm lặng lái chiếc Honda cũ.
Nhưng David không chỉ quan tâm đến đất đai. Cha ông từng tham chiến trong Thế chiến II và qua đời khi còn trẻ. Khi những người lính trở về từ Iraq và Afghanistan tan vỡ, mất phương hướng, bị lãng quên, David nhìn thấy hình ảnh của cha mình trong họ. Ông thành lập Quỹ Tác động Triển khai Iraq–Afghanistan. Từ năm 2006 đến 2010, ông quyên góp 246 triệu đô la để giúp cựu chiến binh học nghề, viết sơ yếu lý lịch, chữa lành chấn thương tâm lý, và giúp gia đình họ vượt qua những ngày dài sợ hãi. Tất cả đều ẩn danh.
Ông cũng quyên góp 93 triệu đô la cho ACLU để bảo vệ các quyền hiến pháp, những quyền khiến nước Mỹ đáng để chiến đấu và hy sinh. Gặp David là một trải nghiệm gây ngỡ ngàng. Một người từng kể rằng khi mở cửa phòng họp, ông thấy một người đàn ông thấp, hói đầu, râu muối tiêu, mặc áo thun và quần jean, nói chuyện nhỏ nhẹ. Sau khi xem video về tổ chức, David chỉ nói:
“Tôi sẽ cho các anh thêm 10 triệu đô la nữa. Giờ hãy kể tôi nghe các anh đang làm gì tiếp theo”. Không hợp đồng. Không đàm phán. Chỉ có niềm tin.
“Hầu hết người giàu dành cả đời để kiếm thêm tiền thay vì cho đi,” David từng nói. “Họ chờ quá lâu. Họ bỏ lỡ rất nhiều niềm vui.” Rồi khủng hoảng tài chính 2008 ập đến. Những khoản đầu tư xanh của ông bị đóng băng. Lần đầu tiên, ông buộc phải cho phép công khai tên mình không phải để được ca ngợi, mà để các tổ chức ông giúp đỡ có thể kêu gọi thêm sự hỗ trợ.
Ông qua đời lặng lẽ vào năm 2018. Không tượng đài. Không tòa nhà mang tên ông. Không cáo phó lớn.
Chỉ có sa mạc được bảo vệ.
Những người lính được cứu.
Những quyền tự do được giữ gìn.
Và một tỷ đô la đã được cho đi mà không đòi hỏi điều gì.
“Làm từ thiện là một công việc,” ông từng nói. “Tôi chỉ đang làm công việc của mình.”
Nhưng có lẽ, đó là cách khiêm nhường nhất để nói về một đời người đã sống đúng với câu hỏi của ông nội mình:“Nếu ta đã được chào đón, làm sao ta có thể quay lưng với người khác?”
Mình là di dân, vợ mình là thuyền nhân, nhờ nước này cho mình một cơ hội để làm lại cuộc đời vì sống với Việt Cộng không nổi. Thà chết trên biển đông để tìm tự do, cuộc sống.
Mình đoán ông nội của ông David khi chạy thoát khỏi Ukraine để tránh chiến tranh. Với tinh thần đó, đã để lại di sản cho con cháu để họ tiếp tục cống hiến cho xứ sở này. Mình hy vọng sau này con cháu sẽ không quên sự ra đi của bố mẹ ông bà của chúng, đến định cư xứ này với một tiềm hy vọng làm lại cuộc đời sau cuộc đổi đời, Việt Cộng cướp hết tài sản và cho đi tù hay kinh tế mới. Chán Mớ Đời
Có lần mình nhờ cô em chuyển tiền cho một sinh viên nghèo tại Việt Nam. Cô em hỏi tại soa mình không giúp cháu mình mà lại đi giúp người ngoài. Mình giải thích nếu với tinh thần đó thì người Mỹ hay người Pháp chắc chắn sẽ không giúp mình khi mới chân ướt chân ráo sang pháp hay vợ mình khi mới vượt biển sang Hoa Kỳ. Nếu không có các nhà thờ, hội đoàn tại Hoa Kỳ đứng ra bảo trợ người Việt tỵ nạn thì sẽ không có một cộng đồng người Việt rộng lớn như ngày nay.
Cháu mình thì có bố mẹ chúng lo, hy sinh đời bố củng cố đời con. Nếu bố mẹ chúng không lo cho chúng thì sẽ không có sự liên hệ nào với nhau sau này. Khi có con mình mới thấm thía sự hy sinh của ông bà cụ mình nhất là bà cụ nên ngày nay mới thương bà cụ. Chớ sinh ra mà có bác và đảng nuôi lo hết thì sau này chỉ nhớ ơn Bác và đảng.
Sơn đen nhưng tâm hồn Sơn trong trắng, nhà Sơn nghèo dang nắng Sơn đen
Nguyễn Hoàng Sơn
