Chuyện nổ mìn tại rạp Ngọc Lan
Nhớ có lần về Đà Lạt, mấy cô bạn học Yersin xưa mời ăn bánh uống trà. Ngồi nói chuyện đời xưa rồi khi không có cô hỏi mình nhớ Nguyệt Thu không khiến mình ú ớ. Lý do là mấy cô ngồi trước mặt còn không nhớ huống chi nữ đặc công của Việt Cộng học Yersin Đà Lạt. Vụ nổ mìn ở rạp Ngọc Lan khiến mình nhớ đến nhà hàng xóm trên đường Thi sách có người con chết trong vụ này.
Dạo sau Mậu Thân thì Đà Lạt hay có vụ Việt Cộng đặt mìn. Vụ đầu tiên nếu mình không lầm là vụ anh Paul và ông Thanh, ông bầu của đội túc cầu Đà Lạt. Nghe kể là hai người này vào nhà hàng Nam Sơn ăn rồi khi ra về, bước xuống mấy bậc thang cấp, mở xe thì ầm, lựu đạn hay mìn gì đó nổ tung khiến hai ông này chết queo tại chỗ. Anh Paul là thủ quân đội tuyển đá banh Đà Lạt dạo đó, hình như mới đoạt giải túc cầu, quân khu II, đá bại đội tuyển Phan Thiết, được xem là có nhiều cầu thủ hạng B của đội tuyển Việt Nam Cộng Hoà. Nhà ngay đường Phan đình Phèo, chỗ nhà hàng Cẩm Đô nhìn qua. Sau này qua Văn Học thì có học chung với em của anh ta. Mình đoán là hai ông này làm việc trong chiến dịch Phượng Hoàng.
Sau đó ở cây xăng Ngã Ba Chùa, chỗ cây xăng rồi chỗ quán cơm bên cạnh nhà chồng của bà dì mình, ngay tiệm hớt tóc. Rồi đâu chỗ khu phố I, đường Duy Tân, cũng banh ta lông cuộc đời. Và vụ nổ ở rạp Ngọc Lan. Đó là những vụ nổ mìn mà mình nhớ.
Có lần con gái tiệm hủ tíu Nam Vang, nay ở Seattle, có liên lạc với mình và gửi tặng vài tấm ảnh của gia đình tại Đà Lạt trước lữ quán Sàigòn trên đường Minh Mạng, cạnh quán bi-da Hồng Ngọc. Họ thuê của ông bà Bùi Duy Chước. Con của bà tiệm hủ tíu kể là sau 75, có một ông nằm vùng nói với mẹ cô ta là lúc xưa, ông ta có lệnh phải đặt mìn ở quán hủ tíu Nam Vang. Lý do là cuối tuần mấy ông sĩ quan Võ Bị, gốc người Nam hay ghé lại đây ăn đông như quân Võ Bị. Hôm đó, ông ta đến ăn và đem gà men để mua về. Ông ta đặt mìn trong gà men, bỏ lại như quên trên bàn rồi đi ra cửa. Tại đây ông thấy một đám trẻ con đang chơi vui vẻ, hát vang như có tô hủ tíu trong ngày vui đại thắng. Nghĩ sao ông ta trở lại bàn và lấy cái gà mên đi. Nếu không là hôm ấy ông ta đạt chiến tích oai hùng giết được vài tên sinh viên nguỵ và một đám trẻ con vô tội tại Đà Lạt. Như nhà thơ Tố Hữu đã kêu gọi “giết , giết nữa, bàn tay không phút nghỉ”
Nghe con bà bán hủ tíu Nam Vang kể khiến mình rùng mình vì khi xưa có lần mình bị một vố tương tự. Số là ông cụ mình là đoàn trưởng Nhân Dân Tự Vệ của nhà máy nước Đà Lạt. Nên được cấp công xa, chiếc xe Traction màu đen. Sáng mình có nhiệm vụ xuống đường Hai Bà Trưng vì ông cụ đậu xe ở dưới đường Hai bà Trưng, trước nhà ông Bửu Duy. Xe cũ nên không giữ nước nhiều nên mỗi sáng mình phải châm thêm nước vào bình làm giảm nhiệt độ, xem dầu nhớt, lấy cái manivelle quay máy cho nổ vì thường Đà Lạt buổi sáng lạnh nên khó đề xe. Chuẩn bị trước khi ông cụ chở mấy đứa em đi học nếu không lại mất thêm thời gian, quay xe.
Một hôm mình nghe tiếng Tíc tắc trong xe mà chả biết ở đâu, không thấy cái đồng hồ. Mò khắp nơi không thấy nên khi ông cụ xuống đường với mấy người em để ông cụ chở đi học ở trung tâm giáo dục Hùng Vương thì mình nói có tiếng đồng hồ mà không biết ở đâu. Hai cha con cứ mò mó trong xe trong khi tiếng Tíc tắc cứ kêu đúng quy trình. Mấy đứa em thì đứng ngoài đường, đợi lên xe. Bổng nhiên có một ông trẻ độ 25-30 chạy lại chả nói năng gì cả rồi đưa tay lên trần xe, mò mò rồi rút ra cái đồng hồ con gà nhỏ thường để báo thức buổi sáng. Đến không nói nên đi ông thần cũng chả thốt ra một lời từ biệt, đem cái đồng hồ đi lên phía trường Đa Nghĩa. Mình và ông cụ đứng nhìn theo chỉ ú ớ trong miệng, chả ai lên tiếng hỏi ông thần một câu. Mình đoán là ông thần đặt chất nổ nhưng có lẻ là lần đầu tiên nên làm sai hay sao thấy không nổ nên bò lại lấy cái đồng hồ đi đỡ mất công ra tiệm Tiến Đạt lấy cái khác. Nghe nói ông Tiến Đạt là nằm vùng. Có thể ông thần thấy mấy đứa em mình nên động lòng trắc ẩn nên chạy ra lấy cái đồng hồ và quả mìn đi. Đó chỉ là giả định, ông thần nào lấy cái đồng hồ đi hôm ấy thì cho em biết để em hậu tạ. Chán Mớ Đời
Sau Mậu Thân, cứ đọc báo mỗi ngày là thấy Việt Cộng pháo kích vào nhà dân, thậm chí vào trường học như ở Cái Lậy, đúng lúc ra chơi nên trẻ em chết vô số kể. Trong phim Áo Lụa Hà Đông, hình như do đạo diễn Lưu Huỳnh thực hiện thì có cảnh cô bé đi học bận cái áo dài của mẹ bị Việt Cộng pháo kích trúng ngay lớp, nằm chết như mơ. Đà Lạt không bị pháo kích. Sau này mới biết là Việt Cộng có pháo kích một lần, đạn trúng xuống ruộng ngay gần bến xe đò cạnh ấp Ánh Sáng. Thiếu tá Lê Xuân Phong, tiểu đoàn trưởng 204 và đại đội trinh sát 302 kể Ông tỉnh trưởng Tuyên Đức mới nhờ Đại đội 302 đi hành quân đem vài xác Việt Cộng về, quăng nơi chỗ bị đạn pháo kích rơi. Mình đoán là để làm gương cho Việt Cộng nhất là đại đội trinh sát đi tuần, hành quân xung quanh Đà Lạt rất nhiều nên Việt Cộng khó đặt đại bác để pháo kích vào thị xã. Do đó người Đà Lạt yên vui, người lớn thì rất cảm ơn đại đội tỉnh sát 302, còn nằm vùng chửi kêu kiêu binh, đánh lộn đánh lạo này nọ. Cho nên ai ở Đà Lạt khi xưa mà ngủ ban đêm không sợ bị Việt Cộng pháo kích là nhờ đại đội trinh sát 302, đi lùng Việt Cộng trong Núi Voi, Cam Ly, mấy vùng thuộc cự ly pháo kích vào Đà Lạt nên không có Việt Cộng đóng ở những địa điểm có thể pháo kích vào Đà Lạt.
Mình chỉ nhớ có hai trận tấn công của nằm vùng; 1 là đồn Nhân dân Tự Vệ ở đường Thi Sách, phiá sau lưng trường Đa Nghĩa, chỗ nhà Tuấn Cao đi lên số 4 một tí. Nguyễn Anh Tuấn, ở trên đường Thi Sách, học chung với mình năm 11B được mấy tháng rủ mình đi gác Nhân Dân Tự Vệ với hắn nhưng mình tuy ở ấp Đa Thuận, khu phố II nhưng lại có thẻ Nhân dân tự Vệ do ông Ngô LA, chủ tịch khu phố I, quen ông bà cụ mình cấp. Đêm đó, đâu năm 1973, nghe tiếng súng cóc cóc của AK Việt Cộng nổ rồi súng của Nhân dân Tự Vệ, Carbin M1, lâu lâu có tiếng ầm B40. Mình và ông cụ bò dậy đứng trên lầu nhìn qua cửa sổ về hướng số 4, thấy lâu lâu đạn lửa bắn chéo chéo. Kinh. Nên chả buồn đi gác nhân dân tự vệ nữa.
Nhớ ở ngã Ba Chùa có một hợp tác xã rau khi xưa, sau được trưng dụng làm trụ sở Nhân Dân Tự Vệ cho khu vực đường Phan Đình Phùng. Có hai tên nào ở chỗ tiệm xe Tân Tiến cãi nhau, một tên về lấy súng nhân dân tự vệ, chạy qua nhà bắn tên kia cái đùng, chết tươi rồi thằn ganh tên bị bắn chết, lấy súng qua nhà bắn lại chết cái đùng. Hai gia đình khi không làm đám ma cho hai đứa con trong một ngày. Chán Mớ Đời
Nói đến nhân dân tự vệ và cậu Ngô La. Mình không biết có bà con chi với ông Ngô La hay không, bà cụ mình mỗi lần gặp ông Ngô La là kêu chào cậu đi con. Mình ở ấp Đa Thuận, khu phố 2 nhưng ông Ngô La, chủ tịch khu phố I lại ký giấy nhân dân tự vệ cho mình nhưng không phát súng. Có lần tên hàng xóm lớn hơn mình mấy tuổi, học Sàigòn rớt tú tài nên về Đà Lạt, làm khai sanh giả trụt tuổi đi học lại, rủ mình ra phố chơi ban đêm. Gặp giờ linh nên chạy qua trước rạp Hoà Bình bị tuần cảnh chận lại với cò Giao, cò Mạnh. Mình đưa giấy tờ có ông Ngô La đứng ngay đó ký. Mình chào cậu đàng hoàng, rất lịch sự trước mặt CÒ Giao và cò Mạnh, kiểu người Việt ngày nay, vỗ ngực kêu biết bố mày là ai không. Cậu Ngô La kêu mi đi mô túi rứa.
Tên hàng xóm mặt xanh như đít nhái, hắn ríu ríu đưa giấy tờ ra nhưng thiếu thẻ học sinh vì chưa vào học, thêm không có giấy nhân dân tự vệ hay hoãn dịch, vì chưa đi học. Cò Giao kêu đứng qua một bên, mình thấy hắn tội nghiệp nên chạy lại ông Ngô La kêu tên hàng xóm là con ông T. Ông Ngô La ký giấy khai sinh mới cho hắn nên đến nói chi với cò Giao nên cò Giao ra hiệu cho hai thằng đi đi. Sáng hôm sau ông bố của tên hàng xóm la mình như tát nước vào mặt. Hắn rủ mình đi chơi, lớn tuổi hơn mình, mình đã cứu hắn mà còn bị la oan thị kính. Chán Mớ Đời
Một đêm khác cũng nghe ầm ầm, sáng ra mới khám phá là đêm qua nằm vùng bò về tấn công trung tâm thẩm vấn Đà Lạt, trên đường Bá đa Lộc, đi vào trường Lasan Adran. Trưa đi học về thấy họ để mấy cái xác Việt Cộng bị bắn chết nằm trên đường đi xuống ấp Mỹ Lạc thì phải. Có hai người làm ở trung tâm thẩm vấn, là bác Lê Công Oai, bố Lê Công Hùng tập Thái Cực Đạo ở trường Lasan với mình và ông gì ở đường Hai Bà Trưng ngay dốc lên nhà Thương. Bác Oai là chuyên gia bắt nằm vùng như bắt thằng Vui, con bà Thủ trên đường Thi Sách, học sinh Trần Hưng Đạo. Mới ngày nào, còn đánh bi với mình thì được tin theo Việt Cộng bị bắt. Có lần đi tập Thái Cực Đạo ở Adran vào buổi chiều. Bác đi sớm nên chở mình và thằng con bác lên trung tâm thẩm vấn. Bác dẫn mình đi vòng vòng, mở một ca hot thì thất tên Vui ngồi trong đó. Bác kêu khai đi rồi cho về. Khiến mình thát kinh hồn vía vì tên hàng xóm ngày nào còn chơi bắn bi với nhau.
Nghe kể bố thằng Tiến học đại học Đà Lạt, người cao cao đâu 1.8 mét, chuyên gai khảo cung. Bỏ Việt Cộng vào thùng sắt rồi lấy dùi cùi gõ ban đêm. Không biết hai ông này sau 75 ra sao vì nghe Việt Cộng sau 75 đi lùng lính trinh sát 302 để giết. Có người kể là sau 75, Việt Cộng đi kiếm thiếu tá Lê Xuân Phong nói gặp là xử ngay không on đơ gì cả.
Khi mình về Đà Lạt lần đầu tiên thì có ghé thăm ông cậu họ, kêu ông ngoại mình bằng cậu. Ông cậu này kể mới đi Gia-nã-đại về khiến mình tò mò hỏi ông cụ. Lý do là trước 75, ông cậu mình làm trưởng ty hay phó trưởng ty cảnh sát ở Đà Lạt, bên cạnh nhà thờ COn Gà. Thấy cậu hay chạy chiếc xe Jeep xanh trắng kiểu Tuần Cảnh hay chạy. Mà sao sau 75, lại không đi tù như ông cụ mình. Ông cụ giải thích là cậu mày là nằm vùng rồi chiến dịch Phượng Hoàng khắp nơi, thì có người bị bắt khai là cậu mày cũng có chân trong tổ chức ở Đà Lạt. Thế là ông cậu thấy nguy hiểm nên kêu cấp trên cho đặt mìn để giải toả sự hoài nghi của phía “Nguỵ”. Thế là Việt Cộng nằm vùng cho đặt mìn xa xa nhà của cậu một tí.
Nghe kể chủ mưu vụ đặt mìn là ông thần tên Huỳnh Nhật Hải nhà ở cạnh rạp Ngọc Hiệp chỉ cách 1 con hẻm. Trước 75 nhà ông này cho người tàu thuê bán ăn sáng tên là nhất phẩm Thăng. Còn cô học chung khi xưa mà mình chả biết hay nhớ tên Nguyệt Thu thì phải, cũng là nằm vùng, chắc nhờ phát hiện ra mối tình hữu nghị cách mạng với ông thần Huỳnh Nhật Hải nên cũng dính dán vào vụ đặt chất nổ này. Vấn đề là Việt Cộng họ chơi rất có quy trình, bài bản như trong phim “người Mỹ thầm lặng”. Họ cho nổ một trái mìn nhỏ trước, kiểu cho dân Đà Lạt ăn khai vị trước rồi khi công lực, xe cứu hoả, xe nhà thương, dân tò mò đến thì họ mới cho ăn món chính, trái mìn to gấp mấy lần trái khai vị. Thế là chết nhiều. Nhà hàng xóm trên đường Thi Sách, có người con trai làm lính cứu hoả, đến để cứu người thì bị mìn thứ hai chết cùng 1 người phụ tá, cùng bà mẹ đang có bầu và 2 đứa bé chết cùng 1 lúc. Xem như Việt Cộng giải phóng họ trước 75, khỏi khổ cực như dân Đà Lạt sau 75. Nhớ khi xưa, ôgn cụ kêu ra đường nghe đặc ông đặt mìn thì đường bao giừo ghé lại tránh xa vì sẽ có mìn thứ 2 hay thứ 3.
Có anh bạn Yersin kể như sau: “Thằng chồng nó (Nguyệt Thu) là chủ tịch ủy ban nhân dân thành phố Đà Lạt tên là Huỳnh Nhật Hải. Thằng anh nó là Huỳnh Nhật Tân Hiệu trưởng trường đào tạo cán bộ tỉnh Lâm đồng. Mẹ nó làm kinh tế cho việt cộng. Hai anh em nó bỏ đảng rồi. Trước 75, 2 anh em nó vào rừng núi voi hoạt động cho cộng sản.”
Mình nghe thiếu tá Phong tiểu đoàn trưởng 204, đại đội 302 kể mỗi lần đi trận về là ghé tắm nước nóng chỗ Ngọc Hiệp, tắm xong anh đợi thằng nghĩa cắt tóc. Hắn hỏi anh đi hành quân chỗ nào này nọ. Ai ngờ nó làm nằm vùng sau 75 mới biết. Mình nhớ ông Kim dưới Trại Hầm hay Trại Mát thầu khoán xây nhà cho bố mẹ mình với ông chi cũng người huế trên Số 4 làm thợ mộc. Sau 75 mới khám phá ra hai người này là nằm vùng. Kinh
Một anh bạn học khác cho biết: “Có, nhưng chỉ nhớ là khoảng năm 1970, không nhớ ngày , tháng. Chiều tối hôm ấy vừa học xong Anh Văn Hội VMy ở trường ĐTĐiem thì nghe tiếng nổ rất gần và đèn điện trong lớp tẳt tối om. Ông thầy ( My) ra đứng gần cửa dang bàn tay ra, trong lòng bàn tay có đeo sẵn một đèn pin nhỏ tí xíu nhưng sáng lắm, soi sáng cho mọi người đi ra khỏi lớp. Tớ thích và cứ ngắm cái đèn pin này, ra đường thấy mọi người chạy đi chạy lại nhưng không biết chuyện gì, sáng hôm sau ngủ mới biết !”
Có dạo Đà Lạt có chiến dịch thanh lọc thanh niên nhưng không thanh nữ. Đó là sai lầm của phe ta. Họ bắt hốt hết các thanh niên Đà Lạt đem vào trong Thao Trường để hỏi giấy tờ thanh lọc này nọ. Mình đoán là chương trình Phượng Hoàng. Ông cụ mình dặn mấy ngày không ra phố. (Còn tiếp)
Em phải lên vườn sớm.
Sơn đen nhưng tâm hồn Sơn trong trắng, nhà Sơn nghèo dang nắng Sơn đen
Nguyễn Hoàng Sơn
