Đà Lạt tết năm xưa
Mình có kể về tết Mậu thân. Nói chung mình chỉ biết vụ Việt Cộng tuy là vô thần nhưng khi vào Đà Lạt lại thích chạy vào các nhà thờ nhất là leo lên các nóc chuông nhà thờ có lẻ họ là những người ngoại giáo nhưng lỡ yêu người có đạo. Lạ là mấy cái chùa thì không thấy họ chui vào. Chắc mấy ông sư chứa chấp cho họ ăn chay để giết thiên hạ. Nhớ năm 1969, Việt Cộng có tấn công vào Đà Lạt lần thứ 3 từ khi Mậu Thân. Họ buồn đời chạy vào Giáo Hoàng Học Viện, xin các cha che chở nên toà thánh Va-ti-căng, yêu cầu chính phủ Việt Nam Cộng Hoà không được tấn công vào khu vực này. Lính 302, mở cửa cho họ thoát ban đêm. Mình có thấy một video của phóng viên ngoại quốc quay cảnh này. Hình như trận này đại đội trinh sát 302 mất 2 hay 3 người. Nghe kể, hàng năm lính 302 cũ vẫn đi thắp hương cho đồng đội cũ.
Nói chung họ tìm cách đánh chiếm đài phát thanh Đà Lạt nhưng không thành công. Mình đoán là năm 1966, khi sinh viên Đà Lạt bãi khoá có chạy vào đài phát thanh đốt phá chi đó nên từ đó họ cho rào kẽm gai, bao cát bên ngoài nên không đột nhập vào được. Có lẻ trận đánh nặng nhất năm Mậu Thân là khi họ tấn công Tiểu Khu Tuyên Đức, góc ngã Ba Yersin và Pasteur. Xung quanh tiểu khu được rào hàng rào B40 nên họ bắn phá vào không được. Bị đánh lại thì họ chạy vào nhà thờ Tin Lành, đường Huỳnh Thúc Kháng, cạnh đó, đối diện nhà kính cuả công ty Shell.
Có ông Mỹ đóng quân ở phi trường Cam Ly cho biết là Việt Cộng có tấn công vào phi trường này nhưng bị lính mỹ đóng tại đây bắn trả nên họ bỏ chạy thêm các phi đội trực thăng mỹ từ Phan Rang bay lên bắn mệt thở rồi họ bay đến bắn phá giải vây cho tiểu khu thì mấy ông kẹ chạy vào nhà thờ Tin Lành. Ông Robbie kể là phi đoàn cua rông ta đóng quân ở Phan rang, chớ Đà Lạt không có phi đoàn nào của Mỹ đóng tại đây. Mỗi lần họ lên Đà Lạt là đậu ngoài sân vận động hay Thuỷ Tạ hoặc bãi đất trống trước Thư viện Đà Lạt cạnh ty cảnh sát. Việt Cộng nghĩ người Mỹ sẽ không bắn nhà thờ nhưng mỹ thì chơi sang, nhà thờ nhà thiết gì, chúa ở đâu là con ở đó, cũng bắn banh ta lông khiến mấy ông kẹ bỏ chạy qua đường Đoàn Thị Điểm để vào nhà thờ của mấy nữ tu lại gặp trực thăng bắn banh ta lông để lại đâu 30 xác. Hình như gia đình cô Ngô Thị Liên ở đâu trên đường Huỳnh Thúc Kháng và Bích Đào cũng ở đây bị trực thăng mỹ bắn banh ta lông luôn.
Sau này, họ có đánh trung tâm thẩm vấn trên đường Bá Đa Lộc. Nhớ ban đêm nghe súng bắn ầm ầm, không biết ở đâu, sáng hôm sau mới biết là trung tâm thẩm vấn. Chắc mấy ông nằm vùng ở ấp Hoà Lạc, chỗ Kho Bạc đi vào, tìm cách giải thoát dân nằm vùng bị bắt và nhốt tại đây. Mình có vào đây mấy lần với thằng Lê Công Hùng, con bác Lê Công Oai, được xem là vua bắt nằm vùng Đà Lạt. Nhà đối diện nhà trung tá Tốn trên đường Thi Sách. Dạo đó buổi chiều mình đi học Thái Cực Đạo với thầy Sâm, huấn luyện viên của cảnh sát dã chiến tại Trại MÁt dạy, hình như 2, 4, 6 và 3, 5, 7 thì mình học nhu đạo với thầy Ân. Mình học với thằng Hùng nên bố nó chở hai thằng đi học, đến sớm nên ông Oai chở lên trên trung tâm. Một hôm, ông Oai dẫn mình đi vòng vòng, mở ca-sô ra thấy thằng Vui, con bà Thủ hàng xóm, học Trần Hưng Đạo. Ông Oai kêu khai cho rồi thì về đi học lại. Thấy thằng Vui khiến mình thất kinh sau đó mới hiểu lâu lâu thấy bà Thủ hay lên nhà ông Oai đưa đồ gì đó, nhờ đưa vào cho thằng VUi. Kinh. May mình đi tây chớ sau 75, thằng Vui được giải thoát, về xóm làm ông trời con, mình mà ở nhà là mệt với hắn.
Ngoài chợ có cô Ba Chỉ tiệm Bình Lợi, làm kinh tài cho Việt Cộng. Hình như cô ta yêu ông Ký hay Sỹ, bạn học với ông Tôn Thất Đính và Lê Xuân Ái ở dốc Nhà Làng. Ông Ái và ông Ký (Sỹ) bị tây bắt đưa ra bắc giam và ở lại miền bắc sau 1954. Cô Ba Chỉ yêu đồng chí nên làm kinh tài cho Việt Cộng và không lấy chồng, sông có cạn núi có mòn song mối tình hữu nghị không bao giờ thay đổi. Hình như ông Ký chết nên sau 75 không thấy trở lại Đà Lạt, chỉ có ông Lê Xuân Ái thôi.
Không nhớ có phải ấp Hoà Lạc hay Tân Lạc, chỉ nhớ là có vài xác chết bị bắn chết khi tấn công trung tâm thẩm vấn, họ đem xác liệng nơi con đường chạy xuống dốc này. Ruồi bu đến như quân nguyên. Mấy ngày, không biết có ai ra nhận xác chồng hay con hay không. Sau đó thì biến mất.
Mình chỉ chứng kiến hai trận Việt Cộng đánh vào Đà Lạt. Tết Mậu Thân, thấy máy bay thả bom Napalm trên số 4, và thiết giáp đánh Việt Cộng ra khỏi nhà thờ Domaine de Marie từ nhà mình. Trận sau cũng năm 1968, thì thấy họ tử thử trên đồi ấp Mỹ Lộc, thấy lính chạy quanh co để tránh đạn như xi-nê từ nhà mình nhìn sang thấy phê. Còn vụ chiếm đóng Giáo HOàng Học Viện thì chỉ nghe kể lại. Nhớ dạo Mậu Thân, mấy ông kẹ từ số 4 ra khu Hoà BÌnh rồi bị máy bay mỹ đánh quá cỡ nên bò về đường Hai Bà Trưng, đi ngang xóm mình. Kinh
Thật ra mình nghĩ Đà Lạt có nhiều người nằm vùng, nhất là giới buôn bán vì nếu không đóng góp thì họ đặt chất nổ như cây xăng ở Ngã Ba CHùa, và tiệm cơm cạnh hãng cưa ông Xu Huệ. Trên Số 4 thì đông lắm vì lâu lâu nghe nói ban đêm họ về bắt trói bắn chết trưởng ấp hay khu phố gì đó. Nhà mình thuộc khu phố 2 nên ông trưởng khu phố ở đâu đường La Sơn Phú Tử vì nhớ dạo ấy hay đi mua gạo với sổ gia đình tại đây.
Có lần chạy xe vòng vòng ở ấp Hà Đông, với thằng Sang, nó kêu mấy ông thần làm vườn đây, chớ tối đến là lấy súng ra đi vòng vòng. Kinh. Sau này nó đi lính mùa hè Đỏ lửa vì bị đôn quân, sinh năm 1955. Trong kho bạc đi vào, chỗ cạnh rừng Ái Ân thì chắc chắn Việt Cộng nằm vùng đông. Họ dám tấn công trung tâm Thẩm Vấn.
Được cái là Việt Cộng không có pháo kích Đà Lạt. Hình như có một lần, họ pháo đâu trúng cái vườn chỗ ấp Ánh Sáng, ngay gần bến xe Đà Lạt-Sàigòn. Ông tỉnh trưởng Nguyễn Hợp Đoàn mới nhờ lính 302 vào Núi Voi, lượm vài xác Việt Cộng đem về thảy nơi hố để dằn mặt mấy ông bà Nằm Vùng. Con gái của tiệm hủ tiếu Nam Vang kể cho mình là sau 75, có ông nằm vùng nói với mẹ chị ta là có lần ông ta được lệnh của cấp chỉ huy, đặt mình trong gà nên, đem vào tiệm để trên bàn cho nổ vì cuối tuần sinh viên võ bị hay ra đây ăn. Buồn đời đi ra ông ta thấy mấy đứa bé đang chơi nhảy dây nên chạy vào tiệm lấy cái gà nên đem đi. Chớ không hôm ấy Việt Cộng chắc giết khá bộn thiên hạ.
Thiếu tá Phong của đại đội 302 rồi tiều đoàn 204 kể là đi hành quân về, là chạy ra tắm rửa cắt tóc nơi ông thần nằm vùng tên Nghĩa thì phải. Ông thần hỏi thiếu tá Phong đi hành quân ra sao. Ai ngờ sau 75, ông thần này làm lớn ở Đà Lạt cho cách mạng., sau ngoài bắc vào tiếp thu hết. Mình chỉ nhớ con gái ông ta thua mình 1 hay 2 tuổi gì đó, thâu băng lậu cho thiên hạ. Không đẹp nhưng mông miết gì đầy đủ cả.
Nói đến Việt Cộng đặt chất nổ mình mới nhớ một việc. Ông cụ mình có chiếc công xa traction màu đen do ty Công Quản nước cho sử dụng. Ông cụ đậu dưới đường Hai Bà Trưng. Sáng mình có phận sự là xem dầu và châm nước bình, rồi lấy cái manivelle đề cho nổ. Mình tập tành chuẩn bị tập lái xe sau này. Một hôm mình mở cửa xe, thấy đúng hơn là nghe tiếng đồng hồ Tíc tắc mà không biết ở đâu. Lúc ông cụ xuống với mấy người em thì hai bố con cũng không biết đâu cả mà cứ nghe Tíc tóc. Đùn một cái có một tên nào ở đâu xuất hiện, không nói gì cả rồi chui vào xe lấy cái đồng hồ được nhét dưới trần xe rồi bỏ đi về hướng số 4. Mấy bố con nhìn nhau như bò đội nón.
Có dạo mình và ông cụ mỗi đêm phải ra phố, ngủ ở nhà ông bà Phúng ở đường Duy Tân. Mấy tháng lận. Sau này tình hình yên yên nên mới ngủ ở nhà lại và bà cụ lại có bầu. Có dạo nhớ tối nghe leng keng của mấy lon coca của mỹ. Số là nhà ông Đề, giám đốc Trung Tâm Thẩm Vấn, ở trên đường Thi Sách, gần nhà mình. Ông ta có cô con gái đầu tên Thu thì phải, hay xuống nhà mình xách nước rồi sau này quen tên nào, bắt hắn xách nước mệt thở luôn. Lâu lâu ông ta đem Việt Cộng nằm vùng bị bắt nhốt trên Trung Tâm Thẩm Vấn về phác mấy bụi bông quỳ mọc hoang xung quanh nhà. Rồi đem mấy cuộn thép gai cuống của mỹ rào khắp nhà rồi treo mấy cái lon không nên khi mưa gió là nghe leng keng hoặc ai bò vào làm đụng đậy là kêu.
Có lần thằng Tuấn trên đường Thi Sách rủ mình đi nhân dân tự vệ, tối nó đi trực ở đâu trên đường Thi Sách, có cái đồn nhân dân tự vệ, phía sau trường Đa Nghĩa. Mình thì thấy nó oai phong lẫm liệt, vai đeo cái khẩu súng Carbin M1, ông cụ mình thì không cho đi. Mình có thẻ nhân dân tự vệ của khu phố 1 do ông Ngô La ký, chả có súng gì cả nhưng nếu tuần cảnh chận lại là có thẻ nhân dân tự vệ và giấy hoãn dịch. Tối đó, Việt Cộng về đánh cái đồn Nhân dân Tự Vệ, sau lưng trường Đa Nghĩa trên đường Thi Sách. Mình và ông cụ thức giấc, nhìn qua cửa sổ thấy phía trường Đa Nghĩa, tiếng súng và đạn chéo chéo vì lâu lâu óc đạn trong súng màu đỏ hình như để cho người bắn biết đạn chạy về đâu. Mình không bao giờ bắn súng ở Việt Nam cũng như ở Hải ngoại nên đoán vậy thôi. Sau này thằng Tuấn hết dám đi gác nhân dân tự vệ rồi bị đôn quân đi lính. Mình có gặp lại hắn nhưng hắn không nhận ra mình.
Một hôm mình nghe leng keng khá nhiều, hình như Việt Cộng nằm vùng về tìm cách chui qua hàng rào này bị mắc kẹt nên vùng vẩy nên leng keng khá nhiều. Rồi tiếng súng đùng đùng. Sau này hỏi ra mới biết ông Đề, nghe leng keng đem súng ra bắn loạn cào cào. Cũng có lần, ông cụ mình đang ngủ đánh thức mình dậy rồi ông ta ra hiệu im. Sau đó ông cụ mở cửa ở trên sân thượng rồi vác súng ra bắn loạn cào cào. Ông cụ mình khi xưa đi lính làm y tá nên không phải thiện xạ nên bắn trúng sợi dây điện câu dây điện vào nhà mình. Thế là cúp điện. Hôm sau ông thợ điện làm cho nhà Đèn, chiều đi làm về mới ghé nhà sửa nối dây điện. Ông ta cứ cười kêu bố mày bắn súng quá hay. Dạo đó, điện khá yếu vì Đà Lạt khi xưa tây làm điện cho ít người nhưng sau Mậu Thân, thiên hạ chạy giặc từ quê, mấy nơi loạn lạc vào Đà Lạt nên dân số gai tăng nên điện hay bị cúp từ khu vực một. (Còn tiếp)
Sơn đen nhưng tâm hồn Sơn trong trắng, nhà Sơn nghèo dang nắng Sơn đen
Nguyễn Hoàng Sơn
