Bơ Hass Cali
Năm nay, hoa cây bơ bắt đầu nở từ tháng 12 khiến mình lo âu vì thường hoa ra sớm thì ít khi đậu trái. May quá mùa hoa nở năm nay rất lâu, kéo dài đến cuối tháng 4 khiến ông nuôi ong rất vui vì có nhiều mật ong. Thấy ông ta vào vườn lấy mật ong rất nhiều, bỏ đâu 250 tổ ong. Cứ hai tuần là vào lấy một lần. Khi mình mua cái vườn cách đây 12 năm thì mấy cây bơ đã già trên 25 năm. Nên cây rất cao, trái ra nhiều nhưng lại nhỏ vì chất dinh dưỡng nuôi thân cây nhiều hơn trái. Do đó trái rất bé, bán không có giá cao mà lại trả tiền công hái rất nhiều vì thợ hái phải đem theo cái thang cao, nên hái chậm.
Mình đi xem mấy cái vườn ở Fallbrook thì thấy họ chặt cây ngắn lại, chịu khó không có trái trong vòng 2 năm để nhánh mới ra và cho trái to nhất là dễ hái. Nhưng không dám chặt một lúc nên mỗi năm mình chặt một khu vực nên mất 7 năm mới hoàn tất năm ngoái. Năm nay, hoa ra nhiều quá cở thợ mộc. Được cái là năm nay trời mưa, không nóng như mọi năm nên dạo này trái đang đậu nên không rụng nhiều chứ gặp mùa nóng như mấy năm trước là khóc một dòng sông. Dạo này, phải bón phân mệt nghỉ để trái đừng rụng. Cây nhiều trái nên cần phân bón. Nếu không sẽ rụng.
Trong vườn mình 99% bơ là loại Hass còn lại thì vài cây Bacon, Fuerte, Zutano,…, đặc biệt mình có mấy cây bơ da tím, ăn rất ngon, dẻo. Bơ Hass có nhiều loại, có loại cho trái vào cuối hè đến tháng 11. Còn vườn mình thì trái từ tháng 1 đến tháng 6, nhưng thường thì vào cuối tháng 4 thì mình cho hái hết. Lý do là trái của mùa sang năm đã đậu nên để dành chất dinh dưỡng nuôi trái nhỏ nếu không thì chúng rụng hết. Dạo này trái đậu nên phải bón phân mệt thở và tưới nước nhiều dù trời mát. Thông thường họ cho biết mỗi cây có trên cả triệu hoa nhưng đậu trái thì độ 500 quả nhưng rồi từ từ rụng khá nhiều nên mỗi cây có độ 300-400 trái nếu trúng mùa. Lý do là một năm cây ra rất nhiều trái thì sang năm ra ít lại cho nên có nhiều nông dân tỉa nhánh một bên để một bên có trái nhiều rồi sang năm phần bên tỉa có trái nhiều.
Vùng Fallbrook, gần San Diego được xem là thủ phủ bơ của thế giới, hàng năm họ có lễ hội đủ trò. Ai buồn đời thì chạy xuống xem, khá vui. Lý do là vùng này gần bờ biển nên có mây che, nhiệt độ ôn hoà. Vì khi nhiệt độ giảm dưới 30 độ F thì sẽ khiến cây bị đông lạnh và hư trái. Vườn mình hên được cái ở trên cao nên không bị vụ này. Chớ có mấy cái vườn ở vùng thấp vì nằm dưới thung lũng thì khi trời lạnh, họ phải đốt lửa rồi cho quạt ngoài trời quạt để sưởi ấm không gian giúp cây không lạnh ngoài ra phải tưới nước ban đêm để giữ nhiệt độ.
Được biết là 80% bơ được trồng trên thế giới là thuộc loại Hass. Và 95% bơ trồng ở Cali là thuộc loại Hass. Mà trồng bơ thì phải trồng trên sườn đồi để nước không bị ứ đọng. Lý do là rể của cây bơ mọc ngang thay vì mọc sâu xuống dưới đất, nhiều nhất là từ 8-12 inch mà nếu bị ứ nước sẽ giết rể.
Lý do người ta trồng loại Hass vì da của trái bơ loại này rất dày, sần sùi như da cá sấu. Dễ di chuyển, không bị dập như mấy loại bơ khác rất ngon. Tuỳ người thích vì có loại ít dầu hơn nên ít ớn. Trái bơ thường không chín trên cây nên người ta có để lâu dài trên cây. Nhưng để lâu quá thì khi dầu nhiều, sẽ theo trọng lượng sẽ đọng ở đít của trái nên sẽ bị hư chỗ này vì quá nhiều dầu. Cho nên họ lấy để ép làm dầu avocado.
Tên loại bơ được đặt tên của người ghép được giống bơ này. Ông ta không phải nông dần trồng bơ mà là người đưa thư, tên là Rudolph Hass. Buồn đời ông ta trồng cây bơ từ hột vì khi xưa không có Costco. Ai thích ăn trái cây thì tồng ở nhà. Khi ra trái thì thấy khác loại Fuerte mà ông ta cố ý trồng. Tính chặt bỏ đi nhưng con ông ta lại thích loại bơ này nên để lại rồi thiên hạ ăn khen nên buồn đời ông ta lấy patent để ai trồng giống Hass thì phải trả tiền. Vì da dầy dễ di chuyển không sợ bị hư nhanh như các loại bơ khác nên các nhà trồng bơ nhất là các chợ khuyến khích nông dân trồng loại bơ Hass. Bơ Hass không chín cây, nên để lâu được, chờ được giá thì bán. Như năm nay, bơ bên Mễ nhập vào nhiều quá nên giá rất hạ, nên mình không bán, đợi tháng này, giá lên kha khá thì bán, chớ các loại trái cây khác, phải hái trong vòng 3 tuần lễ nếu không là hư hết. Năm nay đúng là 100 năm giống bơ Hass được ông Rudolph Hass tình cờ ghép thành tại thành phố La HAbra, california.
Mình nghe mấy ông trồng bơ lớn tuổi kể là trước đây ở Cali trồng bơ có tiền nhưng từ ngày cụ tổng Clinton lên ngôi thì ký hiệp ước NAFTA với mỄ tây Cơ nên người Mễ đột phá tư duy trồng bơ rồi chở qua mỹ bán và từ đó dân mỹ ăn bơ Mễ mệt thở.
Vấn đề là khi trồng ở Mễ Tây Cơ, Peru thì nông dân ở mấy xứ này sử dụng hoá chất nhiều khi bị cấm sử dụng ở Hoa Kỳ. Do đó bơ ở Cali thường được ưa chuộng bởi các nước không trồng bơ được như Nhật Bản, Trung Cộng,.. nên họ nhập cảng rất nhiều từ Cali. Dân Cali ăn bơ đa số nhập cảng từ mễ tây cơ, còn bơ Cali thì xuất cảng qua Nhật Bản, nghe nói một trái bơ ở Nhật Bản giá $8.00. Công ty mua sĩ của mình nói cho biết như vậy. Lý do là vườn mình được chứng nhận là GAP (Good Agricultural Practice).
Vấn đề là bên mễ họ trồng, bỏ chất hoá học, bón phân ra sao thì không ai kiếm soát được. Điển hình ở Hoa Kỳ, như vườn mình có chứng chỉ, xác nhận vườn là GAP Certified. Nghĩa là mình phải theo học một khoá dạy về GAP, có chứng chỉ này gắn trước cổng vườn thì Costco mới mua. Bón phân loại gì phải ghi vào sổ để hàng năm thanh tra của chính phủ đến viếng thăm. Đúng hơn là vựa bơ họ biết nên mới dám mua của mình để bán cho Costco, giá cao hơn một tỵ. Nhất là họ xuất cảng sang Nhật Bản.
Trong khi đó bơ nhập cảng từ Mexico và Peru thì không ai biết. Họ hái sớm, ngâm thuốc bảo quản, chở qua biên giới mất biết bao nhiêu tuần ngày, nên thường khi mua về, lúc ăn, chúng ta thấy màu đen dưới lớp da của trái. Có người hỏi bơ vườn mình có bán cho chợ không để họ lại mua. Vấn đề là bơ của mình mua tại vườn thì không sao vì không ngâm chất bảo quản còn khi đã được chở đến vựa Bơ thì việc đầu tiên họ ngâm vào thùng thuốc trừ sâu, vi khuẩn rồi bảo quản, sau đó làm cho khô mới đem bỏ lên hệ thống scan bằng điện tử để phân loại. Cho nên bơ vườn mình đến tay thiên hạ mua ở chợ thì đã nhiễm thuốc bảo quản, hoá chất. Còn không thì vào vườn tự hái trên cây, bảo đảm chất lượng cao. Không ngon không trả tiền lại.
Bơ ngon nhất là vào cuối mùa, độ béo nhiều khiến thịt chắt, màu vàng ăn như sáp chớ đầu năm thì không ngon bằng. Mình để ý mấy con thú như coyote thích ăn bơ, chúng phóng lên cao rồi ngoặm bơ ăn như tây ăn phô mát. Mấy cây này mình đánh dấu để hái ăn ở nhà. Ngoài ra có mấy con sên cũng bò lên cây ăn bơ. Cái gì bổ ngon là thú hoang ăn như điên. Mình chỉ để dành vài cây để ăn từ từ đến cuối tháng 6. Sau đó htif lục tủ đông lạnh ăn kem bơ.
Ngày nay, có vấn đề bơ nhập cảng từ Mexico. Lý do là từ năm 2016 thì phải Cali cho phép sử dụng hay trồng canabis, cần sa nên mấy tổ chức buôn ma tuý ở Mexico lợi dụng sự việc xuất cảng bơ để chuyển ma tuý, cần sa qua biên giới. Nghe nói chính họ là những nhà sản xuất bơ luôn, tống tiền, cướp của nông dân trồng bơ. Mình đi Mễ tây cơ, nghe dân địa phương khuyến cáo không nên viếng các nông trại bơ vì an ninh, nguy hiểm cho du khách người Mỹ.
Vấn đề ngày nay là chính sách của chính phủ tiểu bang Cali, khiến các nhà trồng bơ cũng như các nông dân khác gặp nhiều vấn đề khiến có một số người bỏ nghề hay xoay qua trồng loại khác như nho hay chanh loại gì mà họ quảng cáo hạ cholesterol này nọ. Thứ nhất là chính sách bảo vệ môi trường như cá hiếm, không được làm hồ, hay đập chận nước để tưới cây. Mà nước thành phố thì đắt quá. Mà bơ thì thích uống nước nhiều. Do đó ở Fallbrook, có nhiều nông trại chặt cây bơ để trồng nho. Rẻ hơn. Nghe nói nay ở temecula thì mấy nhà chặt cây bơ, trồng nho cũng banh ta lông. Vì nho được nhập cảng từ các nước Chí Lợi, rẻ như bèo dạt mây trôi. Nói chung chính sách của chính phủ Cali là muốn dẹp nghề nông.
Năm nay, mình có mời vài nhóm trên mạng xã hội thăm vườn. Có nhiều nhóm vào chạy loạn cào cào khiến mình lo sợ. Lý do là trong vườn có rắn chuông. Nếu họ đến chào mình thì mình sẽ chỉ các khu vực không có rắn để hái vì nếu không quen gặp rắn chuông, lạng quạng bị cắn là mệt mình. Có nhóm “Vườn Cali” thì rất tử tế. Họ nói bao nhiêu người sẽ đến viếng, rồi hỏi mình hái khu vực nào nên mình không ngại khi họ muốn vào thăm vườn hái bơ thì mình kêu vô tư như người Hà Nội, còn mấy nhóm kia thì một lần là sợ đến già. Một năm thường mình thấy tháng 5 trở đi khi trời nóng thì rắn mới bò ra. Năm nay đã thấy 1 con tháng vừa rồi, còn hè nóng thì đông như rắn chuông.
Tóm lại có nhiều loại bơ rất ngon nhưng loại bơ Hass được ưa chuộng vì da dầy, giữ được lâu trên cây còn mấy loại kia thì khó như Zutano, hay bơ tím là sang tháng hai là xem như rụng hết nếu không hái. Năm nay, sẽ ráng chăm sóc vườn, chắc bớt đi chơi, nhất là mấy tháng hè vì sợ nóng, các nhà khí tượng tiên đoán là có El Nino nên chắc có mưa nhiều hơn năm ngoái. Hy vọng sang năm sẽ có rất nhiều người thăm vườn. Nhớ là hỏi em khu vực nào không có rắn.
Sơn đen nhưng tâm hồn Sơn trong trắng, nhà Sơn nghèo dang nắng Sơn đen
Nguyễn Hoàng Sơn
