Mực Tím Sơn Đen

Romeo và Julliette Đà Lạt

Romeo và Juliette Đà Lạt

Đầu năm buồn đời vì ăn bánh tét chiên khá nhiều nên nhớ về thời học sinh, kể chuyện mấy người bạn học cũ khi xưa với những mối tình toả nắng. Nay gặp nhau chỉ biết cười nhưng có mấy mối tình học sinh cũng tạo ra nhiều đau thương cho gia đình. Cho thấy Đà Lạt tuy nhỏ bé nhưng người Đà Lạt yêu rất dữ dội, không thua gì mùa hè đỏ lửa.

Hôm kia tết bổng nhiên thấy một cuộc gọi nhỡ của một cô học Yersin, sau qua Văn Học. Nhưng không thấy để lại tin nhắn nên mình không gọi lại. Lý do không thân lắm. Có lần mình gặp lại anh của cô ta thì có nhắc đến chuyện tình của cô ta và một anh chàng học chung lớp ở đường Hai Bà Trưng, khi xưa học Trần Hưng Đạo. Buồn đời anh chàng vác súng rouleau của ông bố lên trường đòi bắn tên nào nên bị đuổi, chạy qua Văn Học. Tại đây lại phát hiện ra mối tình học trò với cô này. Có cái kết bi thảm, tưởng Đà Lạt sẽ có thêm đồi thông hai mộ nhưng may mắn là cô kia mất tích. Rồi di tản qua Hoa Kỳ.

Tại Văn Học mình có gặp Romeo chào hỏi, nói chuyện vài lần, học dưới mình một lớp. Khi xưa mình hay vào nhà anh ta với đám trong xóm bắn bi, chỉ nhớ nhà có mấy cây tre lớn và con suối từ Mả Thánh chảy về. Một hôm, ra về thấy ông thần nhìn cô nàng cười rất là đắm đuối. Đùng một cái, nghe trong trường xôn xao, kêu hai anh chị bỏ học chạy xuống Nha Trang chơi mấy ngày khiến gia đình đi kiếm mệt thở, kiểu đi phược ngày nay. Mình thấy ông thần quá giỏi, mình gặp gái là ngọng, cà lăm không ra được một chữ trong khi anh chàng lại dám dắt gái đi chơi ở Nha Trang.

Đùng một cái lại thấy nhà anh chàng làm đám ma, nghe nói tự tử với súng rouleau khiến mình thất kinh. Nghe nói anh chàng thất tình vì bố mẹ cô nàng, cấm không cho gặp nhau nên giận đời vì thấy mình quê, không còn tình yêu thì không có lý do để sống. Mình phục anh chàng này, tuổi trẻ hơn mình mà đã giác ngộ cách mạng, hy sinh cho tình yêu này nọ. Lập nên chuyện tình Romeo và Juliette của Đà Lạt một thời. Vụ này phải hỏi ông hàng xóm ở 49C Hai Bà Trưng trước nhà hắn, nay làm ca sĩ nghiệp dư ở Gia-nã-đại. Khúc đường Hai Bà Trưng này có hai cái chết chới với cho cả xóm: anh Thống, thủ khoa trường Võ Bị Quốc Gia ra trận đầu tiên bị bắn chết và tên Romeo này.

Sau này, nói chuyện với Huỳnh Kim Sang mới biết là em gái hắn và cô này thân nhau ngày xưa nên mình cho số điện thoại. Hai bà này sau 50 năm gặp nhau lại mừng như gặp lại mối tình đầu. Vì vậy thiên hạ hay réo tên mình nhờ mình mà họ gặp lại bạn cũ khi xưa.

Một hôm, mình nhận được cuộc gọi của người yêu cũ của tên hàng xóm đã anh dũng hy sinh vì mối tình hữu nghị đồi thông một mộ. Cô nàng nói chuyện kể về tình sử của hai người khiến mình thất kinh. Cô nàng nói mỗi lần mình đến nhà hắn là cô nàng trốn vì sợ bị mình về mách lại bố mẹ cô nàng, dám đến nhà Romeo. Vấn đề là mình chỉ đến nhà tên này hồi còn học tiểu học, lớn lên thì không bắn bi nữa nên chỉ gặp nhau ngoài đường, chào hỏi vớ vẩn. Mình được cái là ít khi chận họng thiên hạ dù biết họ sai. Lý do là mình bị ngu lâu dốt bền nên có nói thiên hạ cũng không nghe. Cô nàng chắc nhớ đến tên nào tên Sơn, học chung lớp với tên Romeo này nhưng mình cứ câm họng để nghe cô nàng nói suốt 3 tiếng đồng hồ, giải bầu tâm sự sau 50 năm. Kinh

Sau đó đồng chí gái kêu đi ăn cơm nên mình phải xin lỗi, cô nàng xin phép lâu lâu được gọi điện thoại nói chuyện. Mối tình đầu khó quên nhất là tên bồ, nhân danh tình yêu, thà chết không để bố mẹ cấm cản yêu đương. Cô nàng cho biết sau vụ đi phược, được xem là cặp đi phược đầu tiên ở Đà Lạt. Bố mẹ cô nàng cạo đầu, rồi đưa ra Quy Nhơn sống với bà cô hay dì chi đó. Do đó không liên lạc cũng như biết Romeo đã tưởng Juliette qua đời nên đã dùng rouleau tự ru mình giấc ngủ thiên thu. Sau này di tản ra hải ngoại mới nghe đến vụ hy sinh đời Romeo củng cố đời Juliette nên cô nàng rất bị lộn xộn về tâm cảm. Nên khi nghe ông anh nói về mình thì cô nàng gọi điện thoại để trút bầu tâm sự lên mình, dù chả dính dáng gì đến mình. Ông thần nào tên Sơn bạn của Romeo Đà Lạt thì liên lạc với mình ngay. Để mình cho điện thoại mà đính chính dùm.

Cô nàng kể là sang mỹ cũng Chán Mớ Đời nên về già mới lấy một mỹ già ở San Francisco. Hôm mình ghé San Francisco thì anh của Juliette gọi điện thoại thì cô nàng đi chơi xa nên không có dịp gặp lại. Mình nhớ cô này khi xưa học Yersin dưới mình một lớp.

Một hôm mình đi ăn tiệc nhà ai đó không nhớ thì có một bà đến chào mình. Rồi tự xưng là người yêu xưa của ông anh của cô nàng Juliette. Kinh. Mình kêu rất hân hạnh thì mới giác ngộ cách mạng là ông anh của Juliette là thuộc dòng Minh Mạng nên có máu dê rất cao. Chắc nhờ uống thuốc của vua Minh Mạng hay máu của vị vua này chảy trong huyết quản nên yêu phụ nữ. Không nhớ hắn cùng tuổi hay hơn tuổi mình. Mình nhớ khi xưa có học chung ở Yersin sau đó hắn sang trường việt, dạo còn tiểu học. Bố hắn là họ hàng chi với vua Bảo Đại, hồi nhỏ chơi với nhau đến khi ông Bảo Đại đi tây. Quân thần về phe Bảo Đại đông hơn nhóm về phe bố hắn nên bầu Bảo Đại làm thái tử của Khải Định. Ông vua này thì không có con, nghe nói thích các công công hơn.

Ngồi nói chuyện với người yêu cũ của anh của Juliette thì thất kinh. Mình biết khi học trung học, hắn dê cô nào bị dính cái bầu mà bố cô bồ là con bộ trưởng bộ sắc tộc chi đó nên làm đám cưới. Có cô bạn kể là hồi đó đi học, cô con gái bộ trưởng phải bận áo mưa để che cái trống chầu. Rồi 75 di tản chạy qua mỹ. Anh chàng có mấy con với con gái sắc tộc, chắc gốc người Tày vì cháu thầy An. Gặp thầy có kể vụ này. Đùng một cái cô tự xưng là bồ nhí, kêu lại có con với anh chàng này. Lại sinh con trai vì bà vợ Tày chỉ đẻ con gái cho hợp với chế độ Mẫu Hệ. Anh chàng không nhìn đứa con nên hai mẹ con dọn xuống nam Cali, lập gia đình với một bác sĩ ở Bolsa. Cô ta nhờ mình nói lại với ông bồ cũ là nên nhận lại đứa con. Về hưu hai cha con ở với nhau tại Mobilehome park nào đó.

Mình khi không dính vào chuyện gỡ rối tơ lòng của thiên hạ của những người mình chỉ biết khi xưa ở Đà Lạt nên chới với. Mình nói sẽ nói lại với ông bồ mà mình mới gặp lại một hai lần. Ông bồ xuống thăm con gái đi làm hay học dưới này nên hú mình đi uống cà phê. Mình nói có người tự xưng như vậy kể mình chuyện này. Anh chàng kêu a đứa con tội lỗi rồi lơ qua chuyện khác. Anh ta kể đang mê một cô nào trẻ, làm thiện nguyện bú xua la mua. Mình hỏi bà vợ người Tày, anh chàng kêu Chán Mớ Đời. Thôi thì mình không nên xía vào chuyện tình Lan và Điệp. Lâu nay cũng không liên lạc với ông thần. Lần trước ông thần kêu bị ung thư nhưng đã chữa lành.

Đó là mối tình yêu cuồng sống vội của học sinh Đà Lạt mà mình biết nhưng ra hải ngoại bổng nhiên lại dính vô chuyện lộn xộn của họ. Chuyện gia đạo của mỗi người một hướng, không nên xen vô. Ngoài ra có vụ ông lính tự tử ở cột điện đường Hai Bà Trưng ở khu cư xá Công Chánh khiến mình bị ám ảnh từ bé đến khi đi tây. Dạo ấy mình học Petit Lycee, một buổi sáng nghe cái ầm dưới đường Hai BÀ Trưng rồi lúc đi học thì khám phá ra thiên hạ bu xung quanh một ông lính bị bay mất nữa cái đầu. Nằm chết giữa đường dưới cột điện, nơi mà mình mỗi ngày phải đi ngang qua khi đi học. Cứ sợ sợ. Nghe kể ông lính này mê cô nào ở trong xóm mình rồi cô ta không chịu, nói chỉ thích uý trở lên nên buồn đời anh ta đến gần nhà đối tượng cho nổ trái lựu đạn bánh cái đầu. Kinh

Từ đó mình tự hứa lớn lên không thích cô hàng xóm nào cả, sợ bị cái huông ông lính đa tình này. Thôi em phải lên vườn, hôm nào rảnh kể tiếp.

Sơn đen nhưng tâm hồn Sơn trong trắng, nhà Sơn nghèo dang nắng Sơn đen

Nguyễn Hoàng Sơn

Đất Xanh hay Mỏ Xanh.

Nhớ lần đầu tiên mình sang Hoa Kỳ chơi, có anh bạn xưa ở Đà Lạt tặng cho cuốn sách có tựa đề “you can negotiate anything” của luật sư Herbert Cohen. Ngồi máy bay đọc thấy mê vì ông ta chỉ những chiêu thương lượng, kiểu nhẹ nhàng mà đa số ưa thích, kiểu Liên Sô la hét om sòm, mình thích nhất là cách giả ngu, người ta đã tìm cách close cái deal rồi tự nhiên chỉ cần bỏ nhỏ, hỏi một câu cực ngu, không dính dáng gì hết khiến đối tác ngớ, nghĩ mình ngu hay thiểu năng nên mất phương hướng, phải lập lại từ đầu.

Sau này mình sang Hoa Kỳ làm việc, có đọc cuốn sách của ông Trump “Art of the deal” rồi sau đó 2 cuốn sách của cộng sự viên của ông ta nói rõ cách thương lượng của công ty về các Deal ở New York mà ông Trump thực hiện được nhờ cái tài, hay lối bỏ nhỏ khiến đối tác đều nghĩ ông ta có vấn đề nói chuyện cõi trên. Nay ông ta làm tổng thống khiến mình buồn cười khi nghe thiên hạ chửi ông ta ngu ngốc này nọ. Mình ngu lâu dốt bền đâu có làm gì được trong đời đâu, cuối đời vẫn phải đi làm nông dân, bán bơ sống qua ngày trong khi ông ta trở thành tỷ phú, này nọ.

Mình đọc thêm về Greenland vì thời ông Trump lên lần đầu đã nói đến vấn đề này, mình có kể rồi. Nay tài liệu nói rõ hơn lý do. Khi thương lượng, người ta lúc nào cũng đưa ra một ý chính để thiên hạ dựa vào đó để thương lượng nhưng nếu ai hiểu thương lượng thì phải hiểu nguyên do chính. Báo chí chỉ đưa tin tức để bán cho thiên hạ nghe có lý nưhng không bao giờ nói lên sự thật.

Điển hình đi xem nhà bán, hỏi chủ nhà lý do bán thì họ đều nói là muốn mua nhà lớn bú xua la mua. Trong khi đó mình đã có tin tức họ thiếu nợ ngân hàng trả không nổi. Nên phải bán. Nên ngoài mặt vẫn làm như người đang mơ.

Sai lầm nguy hiểm nhất khi nói về “Greenland” là tin rằng câu chuyện này thực sự nói về Greenland. Chúng ta được bảo rằng đây là một cuộc khẩu chiến ngoại giao, một ám ảnh bất động sản, một sự quay ngược hỗn loạn về chủ nghĩa đế quốc thế kỷ 19. Báo chí xem nó như một màn trình diễn. Các nhà bình luận tranh cãi liệu chính quyền có nghiêm túc hay chỉ đang trêu ngươi. Người châu Âu bày tỏ phẫn nộ trước sự xúc phạm chủ quyền. Toàn bộ sự việc được đóng khung như tiếng ồn: kỳ quặc, đáng xấu hổ và rốt cuộc là không đáng kể. Cách đóng khung này thì dễ chịu. Và gần như chắc chắn là sai.

Cách đọc thông thường về “vở kịch Greenland” là sự bất tài ngoại giao diễn ra theo thời gian thực. Chính quyền đe dọa dùng vũ lực, bị bác bỏ, leo thang, lại bị bác bỏ, rồi rút lui sang ngôn ngữ mua bán. Các nhà bình luận lắc đầu. Người châu Âu tỏ ra bối rối. Những gì trông như loạng choạng thực ra là một chuỗi đàm phán kiểu Trump cổ điển. Mở đầu bằng một yêu sách gây sốc để yêu sách thực sự của Đan Mạch trở nên “hợp lý” hơn khi so sánh.

Trình tự như sau: Phát tín hiệu thâu tóm. Đan Mạch cười nhạo. Nhắc đến vũ lực. Đan Mạch giật mình. Khăng khăng nói đến vũ lực, to tiếng, lặp đi lặp lại. Đan Mạch đạt đỉnh phẫn nộ. Những quốc gia âu châu khác đứng về phía họ. Rồi xoay trục. Một đề nghị mua lại xóa sạch toàn bộ nợ quốc gia của Đan Mạch (142 tỷ USD) và gần như gấp đôi GDP của Greenland (~450 tỷ USD)… Và đột nhiên câu hỏi không còn là “các ông dám sao” mà là “khoan đã, bao nhiêu cơ?” Ngôn từ về vũ lực chưa bao giờ là kế hoạch. Nó là cái mỏ neo. Đan Mạch không còn bảo vệ chủ quyền trước một kẻ xâm lược đế quốc; Đan Mạch đang đánh giá một đề xuất tài chính. Khung câu chuyện đã dịch chuyển.

Phép toán không hề phi lý. Thương vụ có lẽ tự hoàn vốn trong vòng một thế hệ. Riêng khoáng sản đã đáng giá gấp nhiều lần giá mua. 57.000 cư dân Greenland trở thành triệu phú trên giấy. Đan Mạch trút bỏ một gánh nặng ngân sách và xóa nợ. Hoa Kỳ bảo đảm chuỗi cung ứng đất hiếm cho quân đội của thập niên 2030.

Điều đang diễn ra thực chất là một cuộc thôn tính chuỗi cung ứng khoác lên trang phục của tham vọng lãnh thổ. Mục tiêu không phải một hòn đảo; mà là hai cấu trúc địa chất ở Nam Greenland, Kvanefjeld và Tanbreez, nơi chứa các nguyên tố đất hiếm nặng mà không có chúng thì không thể chế tạo bất kỳ hệ thống vũ khí tiên tiến nào.

Dysprosium. Terbium. Những cái tên chẳng có ý nghĩa gì với công chúng nhưng lại có ý nghĩa sống còn với Lầu Năm Góc. Các nguyên tố này là không thể thay thế trong bộ truyền động của tiêm kích F-35, cánh lái dẫn đường của đạn chính xác, mảng sonar của tàu ngầm lớp Virginia, và nam châm vĩnh cửu của mọi động cơ xe điện. Trung Quốc kiểm soát hơn 90% khâu chế biến toàn cầu. Hoa Kỳ hầu như không kiểm soát gì. “Việc mua” Greenland không phải là một thương vụ đất đai. Đó là nỗ lực phá vỡ một thế kìm cổ.

Năm 2026, các thị trường dự đoán đã trở thành thứ gần nhất với tín hiệu giá trung thực về rủi ro địa chính trị. Và lúc này, chúng đang kể hai câu chuyện khác nhau. Kalshi, sàn giao dịch được Mỹ quản lý, định giá xác suất Hoa Kỳ thâu tóm Greenland ở khoảng 42%. Polymarket, nền tảng phi tập trung với cộng đồng tiền mã hóa toàn cầu và các nhà đầu cơ ngoài khơi, định giá ở mức 15–23%.

Đây không phải là kém hiệu quả thị trường mà là sự bất đồng về bản chất của quyền lực. Những người đặt cược trên Kalshi, các định chế, có trụ sở tại Mỹ, gắn chặt với hệ thống tài chính Mỹ tin rằng chính quyền sẽ ép thương vụ đi đến cùng. Họ đang định giá sự cưỡng bức. Những người đặt cược trên Polymarket quốc tế, hoài nghi về tính toàn năng của Mỹ, thường hoạt động ngoài phạm vi pháp lý của Mỹ—tin rằng sự kháng cự của châu Âu sẽ trụ vững. Họ đang định giá các chuẩn mực.

Khoảng chênh 20 điểm giữa hai thị trường này là tín hiệu quan trọng nhất thế giới lúc này. Nếu Polymarket tăng để gặp Kalshi, điều đó có nghĩa là “tiền thông minh” toàn cầu đã chấp nhận rằng Hoa Kỳ sẽ phá vỡ luật pháp quốc tế để bảo đảm sườn Bắc Cực.

Tương tự Venezuela, có mõ dầu nhiều nhất thế giới mà mấy ông tàu lại bò lại mua dầu thô rẻ nên phải thương lượng với vợ chồng bà chủ tịch quốc hội, bà lên làm tổng thống, không chơi với anh tàu nữa. Có tiền lệ cho sự chấp nhận như vậy. Vài tuần trước, một nhà giao dịch đặt cược 32.000 USD vào việc lật đổ Tổng thống Venezuela Nicolás Maduro và thu về hơn 400.000 USD khi lực lượng Mỹ bắt giữ ông ta. “Hiệu ứng Maduro” đã hiệu chỉnh lại khẩu vị rủi ro trên mọi thị trường địa chính trị. Các nhà giao dịch không còn định giá đàm phán ngoại giao. Họ đang định giá các cuộc thâu tóm thù địch.

Người quan sát trung bình thấy ba mẩu tin riêng rẽ: tranh chấp thương mại với châu Âu, một sự ám ảnh kỳ lạ với Greenland, và vài sự cố mất kết nối internet cục bộ ở vùng Baltic. Chúng không hề tách rời. Đó là ba mặt trận của một xung đột duy nhất.

Mặt trận tài nguyên: Chính quyền mỹ đang bảo đảm đầu vào khoáng sản cho quân đội thập niên 2030. Mỏ Tanbreez, giàu đất hiếm nặng, không vướng phức tạp uranium, do lợi ích phương Tây sở hữu là viên ngọc vương miện. Mỏ Kvanefjeld lân cận, có phần vốn của Trung Quốc thông qua Shenghe Resources, là vấn đề cần vô hiệu hóa. Kiểm soát Greenland giải quyết cả hai.

Mặt trận kinh tế: Các mức thuế công bố đối với Đan Mạch, Pháp, Đức, Anh và bốn quốc gia châu Âu khác không phải biện pháp bảo hộ. Chúng là các đòn đánh kinh tế dẫn đường chính xác nhằm vào những kẻ bất đồng chính trị. Thỏa thuận Thịnh vượng Công nghệ Mỹ–Anh trị giá 31 tỷ bảng, trung tâm dữ liệu của Microsoft, đầu tư R&D của Google đã bị đình chỉ vô thời hạn. Thông điệp rất rõ ràng: sự đồng thuận với mục tiêu địa chính trị của Mỹ là cái giá của vốn Mỹ.

Mặt trận động năng: Trong khi các nhà ngoại giao tranh cãi về thuế quan, tàu Nga kéo neo cào qua các tuyến cáp viễn thông ở Baltic. Tàu chở hàng Fitburg, bị Phần Lan và Estonia tịch thu, là một phần của “Hạm đội Bóng tối”, những con tàu có quyền sở hữu mờ ám hoạt động dưới ngưỡng chiến tranh công khai. Đây không phải tai nạn. Đó là các hoạt động tạo hình thế, dò tìm điểm yếu, phô diễn khả năng cắt đứt hạ tầng số gắn kết liên minh phương Tây.

Người quan sát trung bình thấy hỗn loạn. Thực tế tình báo thấy sự nhất quán: thâu tóm tài nguyên, cưỡng bức kinh tế và chuẩn bị động năng, phối hợp đồng thời. Phản ứng của châu Âu trước tất cả những điều này là viện dẫn luật pháp quốc tế, chủ quyền và trật tự dựa trên luật lệ. Những lời viện dẫn ấy thỏa mãn cảm xúc. Chúng cũng vô nghĩa về mặt chiến lược.

Luật pháp quốc tế chỉ vận hành giữa các tác nhân đồng ý bị ràng buộc bởi nó. Nó giả định sự thừa nhận lẫn nhau về tính chính danh, một khung quy tắc chung và một cơ chế thực thi đủ sức cưỡng chế tuân thủ. Không điều kiện nào trong số này tồn tại. Không có chủ quyền toàn cầu. Không có độc quyền bạo lực. Các thỏa thuận chỉ bền cho đến khi lợi ích phân kỳ.

Hoa Kỳ đã quyết định rằng việc bảo đảm chuỗi cung ứng đất hiếm quan trọng hơn việc duy trì dàn xếp hậu chiến với châu Âu. Các thị trường dự đoán đã định giá điều này. Các hoạt động phá hoại cáp đã chứng minh điều đó. Các thông báo thuế quan đã nói thẳng ra.

Các nhà lãnh đạo châu Âu có thể viện dẫn chuẩn mực. Họ không thể cưỡng chế thực thi. Và những tác nhân công khai bác bỏ khung khổ dù là kéo neo qua cáp ngầm hay đòi nhượng bộ lãnh thổ dưới áp lực kinh tế đều giành lợi thế trước những bên tự trói mình bằng các ràng buộc mà đối phương không công nhận.

Đây là sự bất đối xứng của thời khắc hiện tại. Nó không mới. Thucydides đã chỉ ra từ hai mươi lăm thế kỷ trước: kẻ mạnh làm những gì họ có thể, kẻ yếu chịu những gì họ phải chịu. Điểm mới của năm 2026 là tốc độ chiếc mặt nạ rơi xuống. Có lẻ vì vậy mà các tên tài phiệt ủng hộ ông Trump đắc cử vì ông ta tỉnh bơ khi nói chuyện khi thương lượng. Không mắc cỡ này nọ. Thiên hạ theo tiêu chuẩn được giáo huấn từ bé không chấp nhận nên chửi ông ta nhưng ai có học về thương lượng thì hiểu rõ lý do này.

Câu chuyện công chúng mang lại sự an ủi: đây là hỗn loạn, bất tài, một sự xấu hổ ngoại giao rồi sẽ tự tan biến. Thực tế vận hành thì không hề an ủi. Hoa Kỳ đang thôn tính một chuỗi cung ứng. Châu Âu đang bị ép buộc phải căn chỉnh. Nga đang thăm dò hạ tầng gắn kết liên minh. Công chúng bị phân mảnh trong các silo thông tin khiến phản ứng tập thể bất khả. Các thị trường dự đoán đang định giá những kết cục mà diễn ngôn chính thức vẫn coi là không tưởng.

Những tuyên bố trên báo chí không phải vô nghĩa. Nhưng hiếm khi mang tính quyết định. Các lực quyết định vận hành âm thầm, được dẫn dắt không phải bởi chuẩn mực mà bởi đòn bẩy, không phải bởi luật pháp mà bởi địa chất, không phải bởi nguyên tắc mà bởi logic không thể giản lược của việc ai kiểm soát các đầu vào cho thế hệ vũ khí tiếp theo (còn tiếp)

Sơn đen nhưng tâm hồn Sơn trong trắng, nhà Sơn nghèo dang nắng Sơn đen

Nguyễn Hoàng Sơn

Người đưa thư Đà Lạt bất đắc dĩ

Hôm qua tình cờ vào trang nhà của trường Văn Học Đà Lạt khi xưa thì thấy có cuộc ghi âm của mấy người bạn gặp nhau tại Sàigòn. Nghe lại giọng nói của họ thấy vui. Thật ra mình đã gặp lại mấy người này, bên mỹ có, Sàigòn có. Ngạc nhiên là họ nhắc đến tên mình hơi bị nhiều. Lý do là mình kể chuyện đời xưa nên bạn bè khi xưa mới được hé lộ trong não bộ về những người học chung khi xưa nên họ liên lạc lại. Mình thì đi đâu, có cơ hội thì mình liên lạc lại với người thân hay bạn học khi xưa như năm ngoái qua Melbourne, gặp lại Trần Văn Phong, con trai tiệm may Văn Gừng, đường Minh Mạng. Chỉ tiếc là không có thời gian nhiều đẻ nói chuyện. Ít thời gian lại phải gặp nhiều người nên cô động lại một chỗ nên không nói chuyện được nhiều. Thôi đành hẹn lại lần sau. Mình rất thích Úc Đại Lợi nên sẽ trở lại lâu hơn. Nhiều khi ai đó hỏi mình tin tức về mấy tên bạn học cũ mà mình có điện thoại thì cho họ để liên lạc.

Như cô Thuỷ nhờ mình tìm Huỳnh Kim Sang, mất cũng 10 năm mình mới tìm ra. Hôm qua có tên Paul, nhà ở cư xá Điạ Dư gần Grand Lycee kêu nhờ mình mà hắn liên lạc được với Hùng Con Cua và Đinh Anh Quốc…. Hôm qua ông thần Chử Nhị Anh nhắn tin kêu mấy chữ viết tắt của mình mà hắn soạn lại trong cuốn Mực Tím Sơn Đen. Mình kêu khi xưa ôn biên soạn lại, viết tắt vì sợ đưa tên cúng cơm của dân tình, nay lại hỏi ngược lại mình Chán Mớ Đời. Anh ta đang dùng Ây Ai để đọc cuốn Mực Tím Sơn Đen của anh ta soạn, thêm hình ảnh Đà Lạt, trường học ngày xưa này nọ chắc vui. Anh ta có gửi cho mình một bài thấy khá hay. Vừa nghe đọc bài vừa thấy hình ảnh Đà Lạt khi xưa, mấy cô gái Đà Lạt một thời này nọ.

Mình có kể khi mới sang trường việt, thì được thiên hạ giao cho nhiệm vụ chuyển thư tình học trò. Có lẻ mặt mình ngu ngu nên thiên hạ tin tưởng nên nhờ. Thật sự trước đó khi còn học trường tây thì cũng có màn này. Tên ngồi chung là dân Chủng viện thừa sai, đi tu nhưng lấy địa chỉ nhà mình để viết thư cho mối tình học trò của hắn. Tên này chắc lớn tuổi hơn mình, ít nhất 3,4 tuổi. Cứ mỗi tuần là nhận được thư em gái miền Nha Trang Cát trắng chi đó gửi cho hắn. Mình đem vào lớp cho hắn khiến hắn không nghe lời thầy giảng mà cứ lén lén đọc đi đọc lại lá thư của em gái miền xa.

Qua trường Văn Học chắc bị cái huông nên được Huỳnh Kim Sang và Trần Văn Hiệp nhờ đưa thư cho đối tượng của chúng. Rồi đối tượng của chúng lại nhờ mình giao thư lại. Những lá thư tình học trò cứ le be qua bàn tay của mình rồi chấm dứt. Lý do hai tên này sinh năm 1955 nên năm đó bị đôn quân, không được miễn dịch. Chỉ nhớ hôm đó đi học về, vừa ăn cơm xong thì tên Sang chạy qua nhà cầm tờ giấy kêu gọi nhập ngủ, mai đi trình diện và chúc mình ở lại bình yên. 50 năm sau mới gặp lại. Thời đó cầm tờ giấy đôn quân là xem như cầm tờ giấy tử vì dạo ấy chết nhiều lắm với các chiến trận như An Lộc, Quảng Trị, Lam Sơn đủ trò. Tên Sang đi cùng ngày với thằng Tuấn, họ hàng chi đó ở cạnh nhà. Tên này mình có kể đi Nhân Dân Tự Vệ, có rủ mình đi theo nhưng tối đó Nằm Vùng về đánh đồn Nhân Dân Tự Vệ ở sau trường Đa Nghĩa, trên đường Ngô Quyền. Nên mình cũng sợ hết dám theo hắn. Tên Tuấn này, mình có gặp lại một lần với Ngô văn Thuỷ, trước nhà mình nhưng hắn không nhớ mình. Hắn lấy Nguyễn Thị Đức, người mà Trần Văn Hiệp gửi thư nhờ mình trao lại. Nhớ dạo ấy tên Tuấn hay réo Đức, Đức trong lớp để chọc cô nàng. Ai ngờ mấy chục năm sau về Đà Lạt, thấy hắn và Nguyễn THị Đức lấy nhau ở nhà của bố mẹ hắn ngày xưa trên đường Thi Sách.

Đi tây, thì sau 75, mình thấy có tờ báo in roneo của người Việt tỵ nạn, di tản nên đăng tin tìm người quen ở Đà Lạt. Sau 75 thì mình không có tin tức của gia đình, đâu 3 năm trời, sau đó có người từ pháp về Việt Nam mới được thư bà dì bà con, nay ở Úc, mà mình có ghé thăm năm ngoái khi hai vợ chồng ghé Sydney. Bà dì viết thư kêu gia đình bình an, chỉ có ông cụ đi tù, để được nhà nước cải tạo tư tưởng thành một người công dân mới của xã hội chủ nghĩa. Vì ông cụ mình sai đường lạc lối nên được cách mạng khoan hồng cho đi tù 15 năm. Em út mình và bà cụ mỗi tháng đều viết thư động viên ông cụ trong tù, học tập tốt để trở thành con người mới xã hội chùa nghĩa để về với gia đình. Ông cụ mình thì chỉ muốn thăm nuôi thôi.

Khi gửi thư đăng tìm người quen Đà Lạt. Mình nhận được nhiều thư hỏi đủ trò. Như có ông thần tên Rớt, thủ môn cho đội bóng của Cảnh Sát Quốc GIa Đà Lạt, di tản sao đến xứ cà ri bị Ấn Độ. Nhiều quá nên ghi lại đây những người mình có gặp lại. Có hai người mình nhận ra là thầy Chử Bá Anh, cho biết gia đình đang ở Hoa Kỳ sau khi di tản khỏi Đà Lạt. Rồi một ông thần, khám phá ra là bà con khi ghé thăm năm kia ở Seattle. Anh chàng này là kiến trúc sư, cháu của gia đình hàng xóm. Anh ta có lên Đà Lạt chơi thì phát hiện ra mối tình hữu nghị với bạn học của cô em bà con. Mình chỉ nhớ thằng Hậu, con bà Hoà, một hôm chạy qua nhà mình rồi kêu đi đi. Mình tưởng chuyện gì, chạy theo nó, đến nhà hàng xóm nó chỉ vô cửa sổ, kêu hai người đang mớm nhau. Chị hàng xóm khi xưa, sau này dọn qua Phan Đường Phùng, học Bùi Thị Xuân, đang ngồi bên cạnh ông thần kiến trúc sư từ Sàigòn . Mình chả thấy họ mớm nhau như thằng Hậu nói nên Chán Mớ Đời đi về.

Nhờ đó mà khi nhận thư anh ta từ Hoa Kỳ nhờ chuyển thư về Việt Nam cho vợ con anh ta. Thì mình biết là ai nên từ đó cứ vài tháng là nhận thư của anh ta gửi. Sau này thư từ đi lại với Hoa Kỳ được nên không thấy gửi nữa. Rồi cuộc đời qua đi qua đi đến một hôm sau mấy chục năm, bổng nhiên có người còm hỏi có phải con thím Đoài khiến mình thất kinh. Biết là hàng xóm khi xưa vì ngoài chợ Đà Lạt thì người ta gọi bà cụ là Bà Thuận. Trả lời thì khám phá ra là chị hàng xóm khi xưa, học trên mình chắc cũng 5, 6 lớp. Mình hay chơi bắn bi với Phúc, em trai của chị ta. Mẹ chị ta hay kêu mình là thằng cu. Mỗi lần đi sang đường Phan Đình Phùng, đi ngang tiệm của gia đình chị, cạnh tiệm thuốc tây Lâm Viên, là bà mẹ kêu cu đi mô rứa, vô đây tau hỏi cái ni. À nói đến nhà thuốc tây Lâm Viên, mình có gặp lại một nữ sinh Bùi Thị Xuân thì phải tên Liên mà dân Đà Lạt hay gọi Liên Thái Cực Đạo vì cô nàng khi xưa học Thái Cực Đạo ở Thao Trường và hay đi chơi với băng Thái Cực Đạo. Làm nghề bán địa ốc, mình ghé thăm vợ chồng CHử Nhị Anh, thì họ rủ đi xem nhà mua thì gặp cô này. Hôm trước có anh Ngọc đai đen Thái Cực Đạo, nhà ở cư xá Pasteur có nhận ra mình nên ghi lại đây, biết đâu anh ta nhớ thời xưa.

Cách đây hai năm mình lên Seattle mới có cơ hội gặp lại. Anh chồng hỏi ra bà con bên ông ngoại mình, làng Dưỡng Mong, cũng bà con với tướng Nguyễn Chánh Thi. Anh ta kể lúc di tản, anh ta đi theo gia đình ông anh ra toà đại sứ mỹ để bồng đứa cháu dùm để hỏi giấy tờ chi đó. Bà chị dâu học bên mỹ nên nói tiếng anh như người Việt nên thuỷ quân lục chiến của toà đại sứ cho vào cổng. Anh ta đưa đứa cháu, chào anh chị để ra về. Đến cổng thì lính mỹ không cho ra trong khi bên ngoài thì như cá ngoài lờ lúc lắc muốn vô. Thế là anh ta chới với, vợ con ở nhà mần răng đây. Anh ta bắt đầu khóc một dòng sông Sàigòn dài trước khi lên trực thăng bay khỏi Sàigòn. Đọc tin nhắn của mình anh ta mừng quá nên viết thư nhờ gửi thư về gia đình. Hình như 10 năm sau mới bảo lãnh được gia đình sang Hoa Kỳ. Nay con cái thành công hết, sống trong cái nhà to như cái đình ở Seattle.

Sau này Chử Nhất Anh nhắn tin kêu mới nhận i-meo của Phi Liên Sô khiến mình thất kinh, nhớ lại chuyện đời xưa nên kể chuyện thời học sinh trung học cho mấy cô này nghe khiến họ như từ COma trở về, ngạc nhiên hỏi có chuyện gì nữa không kể. Thế là mình như cái suối của Manon Des Sources được cha con Jean de Florette khai mở nên bao nhiêu chuyện tình, kỷ niệm của thời ấy như dòng suối tiếp tục chảy, càng viết càng nhớ nhiều. Chán Mớ Đời

Rồi một hôm ông thần Chử Nhị Anh kêu, cho xin mấy tấm ảnh của ông bà cụ. Rồi một ngày đẹp trời ông thần trình làng “Kỷ Yếu Văn Học II”, mang tên Mực Tím Sơn Đen. Cuốn kỷ yếu đầu tiên thì có mình viết cũng như vài cựu học sinh Văn Học nhưng đến cuốn thứ 2 thì họ tịt ngòi hết. Trong khi mình cứ tiếp tục mở dòng suối ký ức về thời xưa. Cứ tự nói thôi không kể về Đà Lạt nữa nhưng rồi thiên hạ cứ gửi hình Đà Lạt xưa hay tài liệu thêm cho mình. Lại phải trả nợ đời. Chắc mình còn nợ dân Đà Lạt xưa nên phải viết để quên, giúp ký ức bay đi theo cánh chim. Như tuần này thấy hai tấm ảnh lần đầu tiên được xem nên phải ghi lại vì thiên hạ còm đủ trò. Chán Mớ Đời (còn tiếp)

Sơn đen nhưng tâm hồn Sơn trong trắng, nhà Sơn nghèo dang nắng Sơn đen

Nguyễn Hoàng Sơn

2 Tấm ảnh chợ Đà Lạt khi xưa

Sáng nay thấy có ông thần nào tải 2 tấm ảnh chợ Đà Lạt, đúng hơn là ngay bùng binh chợ, rồi có nhiều người còm đâu ở Chi Lăng bú xua la mua nên mình phải viết và mượn ông thần tấm ảnh của ai cho anh ta để tải lên mạng. Hôm qua, nghe thu âm của mấy người bạn khi xưa ở Đà Lạt, gặp nhau tại Việt Nam, đi ăn rồi thu lại buổi họp mặt để các bạn học xưa nghe khiến mình thất kinh. Lý do là mấy người này nêu tên mình khá nhiều trong khi ăn. Chuyện là mình bắt đầu kể chuyện đời xưa ở Đà Lạt rồi mấy người bạn từ từ nhớ ra ngày xưa học với ai, chơi với và bắt đầu liên lạc lại. Mấy cô gặp lại nhau, tìm lại những tình cảm một thời học sinh Đà Lạt xưa.

Tấm ảnh này chụp ngay bùng binh chợ. Bên phải của chiếc xe gắn máy là khách sạn Mộng Đẹp, sau này được người Mỹ mướn nên họ rào kẽm gai đủ trò khúc này

Bức ảnh đập vào mắt đầu tiên là chiếc xe nhà binh GMC của trường Võ Bị Quốc Gia nên mình đoán chụp ngày chủ nhật khi mấy ông sinh viên Võ BỊ được ra phố chơi, ăn mì, phở hay giải quyết sinh lý. Thấy có rất nhiều sinh viên trường Võ Bị, chắc mới được thả xuống xe GMC. Đang điểm danh trước khi ra phố thăm em gái nhỏ miền Đà Lạt, hay ăn hủ tiếu, phở,… Xe này mình được ngồi một lần khi đi thăm trường Võ BỊ, kiểu họ mời các học sinh lớp 12, xem trường để đậu tú tài thì ghi danh vào tự thắng để chỉ huy. Mình thuộc trường phái tự thắng để nghe lời vợ.

Phía sau là dãy nhà do nữ kiến trúc sư mình quên tên rồi. Có lần thấy ai tải mấy tấm ảnh này rồi kêu tên bà ta là một trong những nữ kiến trúc sư đầu tiên của Việt Nam Cộng Hoà. Để từ từ xem có nhớ lại không. Mình không học ở Việt Nam nên tên kiến trúc sư người Việt không biết ai. Chỉ nhớ có lần về Sàigòn, có ông chủ tịch hội kiến trúc sư Sàigòn, mời mình nói chuyện với hội kiến trúc sư rồi kêu mình tham gia hội nhưng sợ bị thiên hạ phang. Ông ta xin sách về tiêu chuẩn thiết kế của hội kiến trúc sư Hoa Kỳ xuất bản, mình có gửi về cho hội rồi cũng qua đi.

Đây tấm ảnh các nhà ở đường từ hồ Xuân Hương đi vào chợ Đà Lạt bên phải. Mình đọc đâu đó hình như từ ông Nguyễn Ngọc Sơn, kiến trúc sư, quan tâm khá nhiều về lịch sử các kiến trúc sư Việt Nam xưa.
Nếu để ý thì cột điện trong tấm ảnh đầu tiên, ta tấy bên phải chiếc xe Jeep đậu trước khách sạn Mộng Đẹp, bên tay trái.
Đây tổng thể bùng binh chợ Đà Lạt mà tấm ảnh đầu tiên chụp trước khách sạn MộnG Đẹp bên tay phải, thấy có xe Jeep, cột điện được sơn màu trắng cao độ 1 mét
Hai căn này giống nhau chắc do bà kiến trúc sư đầu tiên Việt Nam Cộng Hoà thiết kế, quên tên. Bác nào nhớ thì cho em xin
Không ảnh này cho thấy Nam Đô Ngân Hàng và xung quanh. Đường Lê Đại Hành với những bụi cây thấp và Mai Anh đào, bên phải là khách sạn Mộng Đẹp
Mình không nhớ rõ mấy tiệm này lắm
Chỉ nhớ tiệm ảnh Vân Khánh, căn đầu tiên. Lúc đầu mấy căn nhà này đều giống nhau nhưng họ cho tân trang lại nên Nam Đô Ngân Hàng thấy khác, hai tầng.
Hình chụp từ hồ Xuân Hương đi vào. Mình thấy xe đò màu trắng bên phải đậu y chang tấm hình đầu tiên, sau xe GMC của trường Võ Bị. Hình như xe đò đậu lại đây để khách đi xuống sau đó mới chạy lại bến trước nhà hàng La Tulipe rouge để đón khách
Mình ít khi đi từ ngoài hồ Xuân Hương vô đây lắm nên không để nhiều hàng quán bên phải.

Mình chỉ nhớ dãy này có mấy căn nhà nhưng đặc biệt là Nam đô Ngân Hàng, và tiệm cà phê Hạnh Tâm. Mình chưa bao giờ vô tiệm này nhưng chỉ nhớ là ở đầu đường ngay bùng binh. Còn gần chợ có tiệm chụp hình Vân Khánh thì phải. Nói chung thì ít bao giờ đi bộ từ chợ ra tới hồ Xuân Hương cho nên không nhớ nhiều khúc này, chỉ chạy xe Honda hay xe hơi vào chợ thì không để ý lắm.

Phía trước thì thấy một cặp, mình đoán cô gái là nữ sinh Couvent des Oiseaux vì bận váy xanh. Có chiếc xe Datsun. Hình này nói đúng là trước 1970 vì xe Honda đàn ông không. Sau 1970 thì loại xe Honda dame mới xuất hiện đầy đường. Nói cho ngay thiên hạ mỗi lần nói về Đà Lạt xưa mộng mơ bú xua la mua, chớ thật ra mình chỉ nhớ bụi đỏ mùa khô, còn mùa mưa thì chán như con Gián, mưa. Rồi đi qua chợ, ống cống hôi, ruồi bu tại các đống rác này nọ nên cũng chới với. Chỉ có là ra bờ hồ, lên Đồi Cù này nọ thì đẹp thật với ánh sáng ban mai, sương mù với ánh sáng mặt trời lên này nọ thì đẹp chớ còn đi vô mấy con hẻm thì Chán Mớ Đời.

Tấm thứ hai chụp trên đường Lê Đại Hành, có hai phụ nữ bận áo dài nên mình đoán là dân Huế vì người huế ra đường là bận áo dài dù gánh hàng đi bán bún bò. Phía sau là Chợ Mới Đà Lạt do kiến trúc sư Nguyễn Duy Thức thiết kế. Thấy không có treo quảng cáo này nọ thấy nhẹ nhàng. Ngày nay về thấy họ sơn lại thêm gắn mấy tấm quảng cáo, che tất cả kiến trúc, vẽ đẹp. Chán Mớ Đời

Đặc biệt là phong cảnh nói lên ngày Tết Đà Lạt vì thấy cây mai Anh Đào trên đường Lê Đại Hành. Dân Đà Lạt khi xưa gọi là Mai, nay họ gọi là hoa Anh đào. Mình nhớ khi Tết về, trước và sau tết là hoa Anh Đào ra hoa, suốt con đường Lê Đại Hành cả hai bên đường.

Chúc mấy bác cùng thân quyến được nhiều sức khoẻ để năm Ngựa đi ngựa.

Sơn đen nhưng tâm hồn Sơn trong trắng, nhà Sơn nghèo dang nắng Sơn đen

Nguyễn Hoàng Sơn