Chợ Tết xưa và nay

 Chợ Tết Đà Lạt xưa

Chạy xe qua Phước Lộc Thọ, thấy thiên hạ nhất là du khách từ xa đổ về Nam Cali ăn tết, đi chợ Tết thấy vui. Thấy họ dắt nhau cả bầy đàn đi nhìn lớ ngớ như bộ đội khi xưa vào Sàigòn. Thấy Sàigòn hoa lệ, hòn ngọc Viễn Đông đẹp quá nên họ đổi thành tên Bác. Chán Mớ Đời . Biết đâu vài chục năm nữa, dân Việt Nam sang Hoa Kỳ sau này nhất là người đi từ miền bắc, lại đổi tên Tiểu Sàigòn thành tên gì đó mình không biết. Nên nhớ thế hệ đầu tiên người Việt tỵ nạn đã hưu trí hết, thế hệ thứ 2 đa số là đi học hết, làm kỹ sư, bác sĩ,… còn buôn bán thì thành phần sau này, không phải dân vượt biển hay di tản.

Từ tiệm Hạnh Tâm chạy vào chợ Mới, hai bên đường vò dịp chợ Tết là xe hơi đậu đầy hai bên lề đường.

Hôm trước có cậu em họ đi công tác đến Nam Cali, mình chở chạy vòng vòng khu Little Sàigòn, nhưng không dám ngừng lại vì đậu xe khó kiếm chỗ thêm ít thời gian. Cậu em muốn thăm vườn nhưng hơi xa vì phải về khách sạn gặp đồng nghiệp nên hẹn lần sau. Công ty của cậu em sản xuất các phụ kiện cho Space X nên bay sang Cali và Texas để họp đầu năm.

Người Việt xa quê hương cố tìm lại chút gì thân thương của quê hương bỏ lại, họ tìm về thủ đô tỵ nạn như Marcel Proust, khi xưa đi tìm lại những vết chân xưa hình ảnh cuả làng Combray ông ta bỏ lại. Tương tự khi xưa, mình cũng đi tìm hình ảnh các chiếc áo dài ở hội chợ tết tại Maubert của Paris hàng năm để tự nhắn nhủ lại lời của ông NGuyên Sa, tuyết lạnh Paris, Sơn đi mà chợt ấm bởi vì em hay chị bận áo dài Việt Nam. Rồi khi qua Hoa Kỳ, lại mò về Canal Street, phố tàu để nghe tiếng pháo, lân múa vào dịp xuân về dù khi xưa ở Đà Lạt chưa bao giờ thấy lân múa. Sau này có con cũng đưa chúng ra phố Bolsa, đưa đi hội chợ tết rồi lớn lên chúng cũng không để ý lắm.

Nói đến áo dài, nhớ đối tượng khi xưa, tết bay qua Luân đôn, bận áo dài cho mình xem đi chợ tết vì mình có nói là tết thấy áo dài Việt Nam là nhung nhớ bồi hồi. Đến khi lấy vợ thì mụ không thích bận áo dài. Về già bổng nhiên mụ lại mua áo dài hàng lố để bận nên mình chả hiểu lý do. Áo dài trong trí nhớ của mình là các nữ sinh khi xưa đi học nay thì màu mè cứ như quần áo của Phùng Há trong tuồng Phụng Nghi Đình. Chán Mớ Đời 

Thấy ảnh ai đăng trên mạng, hai cô gái Đà Lạt khi xưa bận váy. Có chiếc xe Traction lại nhớ khi xưa ông cụ có dạo được phát cho chiếc xe này để chạy

Được cái là năm nào cả đại gia đình bên vợ đều tụ họp tại nhà mình, con cháu ở xa đều bay về để ăn tết chung. Từ Boston hay New York, cả mấy tháng trước chúng đều gọi điện thoại hỏi nhau tết là ngày nào rồi hẹn nhau bay về mấy ngày để anh em chú bác, bạn dì gặp mặt nhau. Đứa nào có bồ đều đem lại dù ở xa cũng đem về, để giới thiệu không khí gia đình của chúng. Nói ra thì có lẻ nhờ mụ vợ của mình, từ khi dọn về Cali lấy chồng, quản lý đời Sơn đen nhưng tâm hồn Sơn trong trắng, nhà Sơn nghèo dang nắng Sơn đen. Năm nào cũng tổ chức lễ giáng sinh, phát quà cho mấy đứa cháu, rồi có con rồi tết, tạo dựng không khí ấm cúng cho con cháu, trở thành thông lệ truyền thống tại Hoa Kỳ. Chúng trở về ăn Tết dù chỉ có một ngày nhưng với bao kỷ niệm của thời thơ ấu nay chúng muốn truyền lại, truyền thống cho con cháu sau này.

Tết hay giáng sinh chúng đều tụ họp lại để tìm lại không khí ấm cúng của gia đình, người thân. Chúng có thể đi chơi chợ tết nhưng có lẻ quan trọng nhất đối với chúng là anh em trong đại gia đình. Đại gia đình từ từ rộng lớn thêm với mấy đứa cháu lập gia đình, có con có cái đến thế hệ thứ 3 vì thế hệ bố mẹ vợ đã ra người thiên cổ trên đất người hết.

Thấy ai tải trên mạng, hai ông thần bận áo phông không quân, không biết là phi công hay bận ké cho vui vì dạo ấy áo phông này được dân Đà Lạt bận nhiều.

Dạo này hình như thằng con đã bắt đầu trở về nguồn. Bổng nhiên mấy tuần nay, chịu khó nói tiếng Việt với mình. Khi xưa, nó viết luận văn ở trường kêu bố tôi nói được 5 ngoại ngữ, sau này tôi sẽ qua mặt bố tôi bằng cách nói nhiều ngoại ngữ. Mình nói nó học tiếng Tây Ban Nha vì ở Cali, nó học ở trung học đệ nhất cấp được 2 năm rồi bỏ học tiếng Nhật, sau này đi Nhật Bản ở gia đình người Nhật 2 lần. Lên đại học cũng học tiếng Nhật. Nay đi làm với mình, thợ, người mướn nhà đề nói tiếng Tây Ban Nha là nó ngọng. Được cái là nó bắt đầu học lại tiếng Tây Ban Nha, lên xe thấy mở Podcast tiếng Tây Ban Nha để nghe. Mình thấy cuộc đời mình khi xưa cũng vậy, học chương trình pháp từ bé lên đại học ngoại trừ hai năm cuối trung học. Sang tây thì cũng quen người Pháp và ít quen người Việt nên cứ tiếng tây bú xua la mua rồi đến lúc 30 tuổi, bổng nhiên trở về nguồn, thích đi chơi với mấy cô gái gốc việt, nói tiếng Việt, đọc sách việt ngữ. Có lẻ thằng con đang theo dòng sông về nguồn như mình khi xưa nên chịu khó nói tiếng Việt với nó tuy hơi lâu.

Thấy thiên hạ đi chợ tết lại nhớ đến chợ tết năm xưa khi còn ở Đà Lạt trước 1974. Vì tết năm 1975 thì em đã rời Đà Lạt nên chả nhớ gì cả hay được xem cái tết cuối cùng của Việt Nam Cộng Hoà. Năm ngoái về Việt Nam ăn tết sau 51 năm thì thấy chán như cá sặc. Không thấy con nít trong xóm hồ hởi như xưa, nhà nhà đều có cái cửa cổng to đùng khoá lại, chả biết ai ở trong. Đại gia đình chạy về Nha Trang vào Vin Pearl ở mấy ngày nên chả biết Tết là gì, chạy xe từ Nha Trang về Huế thì hai bên đường toàn là cắm cờ đỏ sao vàng và chậu hoa cúc vàng. Hỏi ra mới biết là nhà nào cũng phải mua của Mặt Trận Tổ Quốc nếu không là có chuyện giúp nhà nhà ăn mừng xuân mừng đảng. 

Về Sàigòn thì lại khác, đường xá vắng không bị kẹt xe, tiếng còi in ỏi vì đa số về quê ăn Tết. Có lẻ tết là mừng xuân mừng đảng nên khác chăng. Cậu em họ mình nói ở quê vui hơn nên có lẻ mình sẽ tranh thủ về quê ăn tết sang năm, nếu thấy vui thì mỗi tết về quê ăn tết cho vui đời cô lựu. Năm ngoái về quê, gặp mụ vợ ngủ ở quê không được phải chạy lên Ba Vì.

Tết khi xưa ở Đà Lạt đều có chợ Tết. Thường thì 1 tuần trước khi cúng tất niên. Trước Mậu Thân thì có Chợ Đêm rất vui. Mình thích chợ đêm vì được ăn tối ngoài chợ, ra phụ mẹ mình bán buôn, chủ yếu là đến 6, 7 giờ là ghé hàng mẹ thằng Dư trong xóm, ăn đĩa cơm thịt kho trứng vịt. Sau đó thì độ 8 giờ thì mình và thằng Dư dắt nhau về, xách đồ ăn về cho người làm mai nấu. 

Dạo này thì trường đã nghỉ học, mẹ mình hay trả tiền cho chợ Đà Lạt để có một mảnh ô độ 2 mét và chiều dài 4 mét để bán thêm đồ tết. Để giải thích. Chợ Đà Lạt chỗ bùng binh thì có hai còn đường bên hông để xe chạy vào bên phải rồi chạy ra bên trái. 2 tuần lễ trước tết thì họ chận hai con đường này, và kẻ ô 2 mét x 4 mét trên hai con đường này rồi cho thiên hạ ghi tên trả tiền cho 2 tuần lễ chợ tết. Hồi nhỏ thì mẹ mình lấy một chỗ đến tết, khi có chợ tết thì buổi sáng, sau khi dọn hàng trong chợ cho mẹ mình thì hai anh em đem hàng ra chỗ này cái ô này để bán. Thường là mẹ mình lấy chỗ gần đồn cảnh sát Tân Thị, chỗ tiệm ông bà Nguyễn Văn Ngạch, dưới cầu thang chợ.

Thiên hạ đi chợ thấy mình và cô em kế nhỏ đứng bán nên nghĩ là ngu lâu dốt bền nên mua khá nhiều. Thường thì giá cao hơn trong chợ mẹ mình bán. Đại loại từ 20-50% nhiều hơn. Mình có mặt ngu ngu nên thiên hạ cứ hỏi mình nhiều hơn cô em. Cô em kế thì lanh lẹ hơn nên bán chậm trong khi mình thì ngu ngu nên thiên hạ mua dùm cả tội. Sau Mậu Thân thì hết có chợ đêm vì giới nghiêm vào lúc 9 giờ tối. Nhưng chợ tết thì vẫn còn.

Hàng xóm có gia đình bà Tước và bà Hoà đông con nên bà cụ mình kêu nhà con gái đông nên cho chúng ra chợ buôn bán kiếm tiền ăn tết. Thế là họ nhất trí. Đến ngày họ phát đơn thì mẹ mình lấy thêm hai lá đơn cho hai gia đình này. Mình đem sang nhà để họ điền và nộp tiền. Đến phiên chợ tết thì mình phải xách đồ ra cho mấy cô con gái của hai nhà này bán. Dặn giá vốn là bao nhiêu bán bao nhiêu. Nếu mình không lầm thì nhà bà Tước có Tí CHị và Tí em ra bán, thay phiên là hai cô Bé Lớn và Bé NHỏ. Còn nhà bà Hoà thì chị Hợp, chị Hiền và Phương ra bán. Hình như chị Hợp có vẻ lanh lẹ nên bán nhiều, còn nhà bà Tước thì có lẻ Tí Em thì lanh nhất nên bán có vẻ được. Sau này về Việt Nam mình có gặp lại chị Hợp, bán vàng chui và đổi đô la ở Khu Hoà Bình, chị ta kêu đổi đo la cho chị để kiếm tiền nuôi con. Hình như chị qua đời sớm. Còn con bà Tước thì mình có gặp lại Tí Em và Nguyên. Lạ lần đầu mình về Việt Nam, ghé cư xá Thanh Đa cũng gặp hai chị em này, và lần mới đây cũng gặp lại hai cô này, có duyên với chị em này còn mấy cô kia thì chịu. Có nói chuyện với chị Gái, con gái đầu, ở Cali nhưng khá xa chỗ mình ở nên ít có dịp chạy ngang để thăm hỏi.

Chỗ này họ chận lại để làm chợ Tết, kẻ mấy ô giữa đường cho thiên hạ mướn rồi bán hàng. Bên phải cận cảnh là gian hàng của ông thợ Thiết, cạnh hàng mẹ mình, thấy cầu thang trên chợ và đồn cảnh sát Tân Thị

Bà cụ có hai gian hàng bán phụ nên mua đồ về trữ bán Chợ Tết. Mẹ mình có 3 kho hàng ở ngoài chợ nên mình có nhiệm vụ đem hàng đến hàng mẹ mình và hai gia đình hàng xóm hết món gì thì mình phải đem ra cho họ bán. Bán mấy ngày tết có tiền nên đầu năm mình được mấy gia đình này lì xì vui vẻ không như khi xưa. Cũng vì vậy mà tết 75, mẹ mình mua đồ trữ nhiều nhất là khi Bán Mê Thuột mất nên mẹ mình đầu cơ, ai ngờ di tản bị người nhà, cô em gái và bên chồng lấy hết, không trả lại một xu.

Khi có chợ tết thì con đường từ cầu Ông Đạo chạy vào bùng binh Chợ Mới đều bị xe hơi đậu nghẹt luôn. Lý do họ chận 2 con đường chạy trong chợ để làm chợ tết. Mà người dân Đà Lạt thì đậu xe kiểu biết bố mày là ai không nên tùm lum, khó quay đầu xe. Thậm chí xe gắn máy cũng khó vào. Độ mấy năm trước 1974 thì bà cụ mình ó bán thêm gạo và đường nên mình hay bị bà cụ kêu chở hàng cho họ. Nhiều khi lấy công xa của ông cụ, chiếc xe Chevrolet chạy vào chợ quăng mấy bao gạo lên rồi chở đi giao cho họ, ít thì mình lấy xe Honda chở đi giao hàng nên mấy cô em kế lo vụ bán buôn ngoài chợ. Năm 1974 thì hết dùng công xa vì công sở cho phiếu mua xăng ít lại. Nên mình chạy Honda giao mấy bao gạo mệt thở.

Tết nay ở hải ngoại, mình chỉ cúng theo truyền thống, không biết đến đời con mình còn làm hay không. Cũng cúng ông Táo, rồi cúng ông bà, 3 ngày tết rồi tiễn ông bà. Thấy trên mạng xã hội người dân ở Sàigòn chạy xe về quê ăn tết, dọc đường mệt quá, họ lăn ra bên đường để ngủ lấy sức. Còn nhớ Tết thì theo tập tục, truyền thống gia đình. Biết đâu vài chục năm nữa tết tại Việt Nam chỉ là mừng xuân mừng đảng, treo cờ, chậu hoa cúc vàng và ai ở nhà nấy, không về quê ăn tết, đi nghỉ hè đâu đó và truyền thống sẽ theo năm tháng bay theo cánh chim của quá khứ. Chán Mớ Đời 

Sơn đen nhưng tâm hồn Sơn trong trắng, nhà Sơn nghèo dang nắng Sơn đen 

Nguyễn Hoàng Sơn 

Tiên sư cái con Miên mở hàng

 Tiên sư cái con Miên mở hàng

Có người đọc bài “Tiên Sư cái thằng mở hàng” rồi viết thư than với mình có cách gì giải quyết vấn đề là anh ta cứ lấy vợ rồi bị ly dị, đến nay đã 4 đời vợ khiến mình thất kinh. Tốn biết bao nhiêu tiền. Mình nói đừng lấy vợ thì sẽ không bị cái nghiệp bị vợ bỏ nhưng anh ta kêu là sợ cô đơn. Mình nói bắt chước ông Larry, khi nào cần giải quyết sinh lý thì trả tiền, rẻ hơn là ly dị.  

Ông thần này cứ ngày nào cũng nhắn tin kêu mình giúp anh ta, mình nghe con nhà Phật thường nói cứu một người không bị ly dị còn hơn xây 9 cái chùa nên tìm cách nhất là tìm hiểu lý do anh ta bị vợ bỏ. 

Anh ta kể vào những năm của thập niên 90 của thế kỷ trước, cộng đồng người Việt tỵ nạn có vấn nạn là trai thừa gái thiếu nên công nhân như anh khó kiếm vợ nên mới tìm về Việt Nam lấy vợ. Dạo ấy dân vượt biển đa số là đàn ông còn phụ nữ thì ít hơn vì các gia đình sợ con trai phải đi nghĩa vụ quốc tế bên Cao Miên. Thêm vấn nạn hải tặc nên ít gia đình dám cho con gái đi. Do đó dân số người Việt tỵ nạn mất quân bình đưa đến nạn trai thừa gái thiếu. 

Họ hàng giới thiệu nên về Sàigòn tổ chức đám cưới ở khách sạn Chiến Thắng Victory rất đình đám, nhờ văn phòng di trú ở Bolsa viết thư cho vợ mới cưới ở Việt Nam vì anh ta không rành thể cách giao lưu, viết thư cho vợ mới gặp một lần đã làm đám cưới, để được toà đại sứ Mỹ phỏng vấn. Khi xưa sinh ra ở quê rồi Việt Cộng vào bắt cả nhà đi kinh tế mới , khổ quá nên canh me vượt biên được. Qua đây làm công nhân nên tình trạng trai thiếu gái thừa nên ế. Dù thù Việt Cộng nhưng cũng phải bấm bụng về Việt Nam kiếm vợ. 

Anh ta nói có lẻ tại cái bà mở hàng cướp đời trai trong trắng của em có vía nặng nên em bị cái huông của bà nên không ở được với vợ lâu ngày. Nghe đến đây mình tò mò hỏi cô nào bà nào cướp đời trai của anh. Mình tưởng như trường hợp Dustin Hoffman trong phim The Graduate, bị mẹ cô bồ cướp đời trai hay tổng thống Macron bị cướp đời trai bởi mẹ thằng bạn học nên hỏi. Anh ta kêu dạo đó họ bắt con trai con gái thanh niên xung phong, đội nón tai bèo qua Cao Miên làm nghĩa vụ quốc tế nên em tham gia vì ở vùng kinh tế mới buồn và khổ quá. Ngày nào cũng tổ quốc ơi ăn khoai mì ngán quá, Trường Sơn Đông nhớ Trường Sơn tây. 

Qua Cao Miên đánh khờ me đỏ thì người dân họ thương nên cho ăn cơm với mắm bò hóc rồi liên hoan, sau đó mấy bà bị khờ me đỏ giết chồng nên người miên khao tụi em một đêm với mấy bà này để thắt chặt mối tình hữu nghị KHờ Me-Việt. Tối ăn mắm bò hóc uống rượu đế xong thì chung vô giường thì sáng ra thấy mất đời trai. Em quay qua thấy bà già người miên răng rụng hết, đang chải tóc cười duyên với em khiến em thất kinh bỏ chạy mất dép râu dẫm nát đời trai trẻ, bỏ lại cái nón tai bèo che khuất nẻo tương lai. Rồi về Bà Rịa canh me đi vượt biên luôn.

Bảo lãnh được vợ sang Hoa Kỳ thì nó khám phá ra em đi làm công nhân chớ không phải kỹ sư nên nó Chán Mớ Đời có giấy tờ xong, có bằng lái là nó ly dị em theo một thằng kỹ sư khác. Biết lỗi mình muốn có vợ nên về Việt Nam gáy cho oai để người ta muốn cho con đi Hoa Kỳ nên gã con gái cho. 

Đi cày được hai năm để tiền về Việt Nam cưới vợ lại thêm công hàm độc thân. Lần này khi nó đến phi trường thì có bồ nó đón tại phi trường, họ chỉ cần mình bảo lãnh để đi còn qua đây thì có bồ và họ hàng lo. Phải chi dạo đó có ông Trump thì em đi báo cho ICE biết. Lần thứ 4 anh ta về kêu lấy gái thành phố sang đây nó bỏ nên anh ta lên rừng lấy cô vợ người thiểu số rồi làm giấy tờ tốn cho văn phòng di trú. Tiền thì năm sau cô vợ sang. Không ngờ cô ta có người quen kêu lấy em mạt cả đời nên có giấy tờ xong thì mối tình Việt kiều công nhân cũng rủ cánh bay theo chim lên rừng. 

Mình nói cái vía của bà già người Miên cướp đời trai của anh quá nặng, dạo đó chắc sức trai của anh mạnh nên khiến con tim bà ta đã vui trở lại sau nhiều năm bị khờ me đỏ, cấm cản phải kiếm thầy Miên để giải chớ tôi thì chịu. Tôi tập ở Đông Phương Hội 20 năm nay, khá lắm chỉ đánh cái mộc nhân nặng độ 50 kí lô bay thôi chớ vía bà khờ me già này thì quá nặng. Vụ bà chị quen đồng chí gái là phước chủ may thầy chớ tôi đâu có biết gì về giải ế, cúng tế. Anh ta năn nỉ thì anh ráng giúp em đi, chớ ở xứ lạ quê người, em đang ở chỗ không có nhiều người Việt như ở Tiểu Sàigòn như anh nên khổ buồn lắm. Mình nghe hoài nên cũng Chán Mớ Đời nên cố nhớ lại khi xưa ông thầy tu ở núi Bà Đen, Tây Ninh, làm phép ra sao để chỉ lại cho anh này.

Bổng nhiên mình tư duy đột phá hỏi anh ta là sau khi bị cướp đời trai, bà già miên có tặng anh cái gì không. Anh ta nói anh hỏi em mới nhớ, bà ta có đưa cho em cái bọc có lá bùa ở trong và dây sợi đeo nơi cổ em, nói để giúp không bị khờ me đỏ giết. Ông chồng bà ta không chịu đeo nên bị bắn banh xác. Từ dạo đó em đeo đi vượt biển, nói chung là tai qua nạn khỏi chỉ có lấy vợ là hơi bị lộn xộn. 

Mình nói có lẻ đó là lá bùa ngải chỉ rước thêm những hương linh mới lạ trở thành nhân duyên với mình tức là thêm nghiệp, chứ không bớt nghiệp được. Ví dụ, rất nhiều trường hợp bị hương linh đi theo, đeo bùa thì đỡ được một thời gian, nhưng sau đó đến dần dần thành tâm không ổn, có lẻ vì vậy mấy cô vợ của anh sợ sợ nên bỏ chạy chớ người Việt đâu phải ai cũng như đồn đại chỉ lấy chồng để được qua mỹ rồi xù anh chồng. Tôi thấy nhiều người quen lấy vợ ở Việt Nam sang đây rất gắn bó với nhau.

Đó là do họ rước thêm hương linh, thêm quỷ về với mình. Ngoài ra, có những người bị ốm thì đi yểm bùa mong cầu được khỏi bệnh. Nhưng về sau, gia đình không những vẫn ốm đau mà còn có nhiều chuyện xảy ra không thể giải quyết được. Thường thường với nam giới, biểu hiện nhận biết người bị bùa ngải có thể là thường xuyên cáu gắt với người thân bên cạnh. Nghiêm trọng hơn họ có thể là đánh đập. Lúc này tâm tính của họ không thể lý giải được, rất vô lý và ngày càng đi theo chiều hướng tiêu cực. Tâm tính anh có bị như vậy không. Anh chàng nói anh hỏi em mới nhớ, từ hôm bị cái bà già Miên cướp đời trai và đeo lá bùa thì tính tình em hay bị bạn bè kêu thay đổi. Biết là sai nhưng em cứ làm không sợ thằng khờ me đỏ nào hết.

Mình nói anh đi làm về thì ghé ra phố tàu, mua chút cam thảo. Về nhà ngậm vào trong miệng. Cam thảo vốn có vị ngọt và dễ dùng. Trường hợp nếu anh nôn ói ra nước cam thảo nghĩa là anh đã bị yểm bùa yêu. Hôm sau, anh ta nhắn tin kêu là ngậm cam thảo thì độ 1 phút sau thì nôn ói ra khiến mình thất kinh. Mình nói nhà anh có trứng gà không, anh ta nói có. Mình nói anh lấy vài quả trứng gà rồi luộc chín lên. Sau đó lấy quả trứng lăn trên người khi trứng đang còn nóng. Sau khi lăn xong được một khoảng thời gian, anh hãy bốc quả trứng gà ra nếu thấy quả trứng có lòng đỏ chuyển dần sang màu đen thẫm thì báo cho tôi hay. Sáng hôm sau, mình thấy nhắn tin kêu hột gà từ đỏ qua đen khiến mình thất kinh. Vụ này hơi quá sự hiểu biết của mình. Mình nói ở vùng anh có ai người Miên hay không hay người Mường, hỏi họ xem họ làm sao.

Anh ta kêu không biết ai anh ơi, anh giúp dùm đi. Thôi thì cứu một mạng người còn hơn xây 9 cái chùa, mà mình thì không có tiền cúng chùa. Bây giờ, anh lấy tỏi ở nhà, anh bỏ mấy quả tỏi vào nấu rồi đem tắm, sau đó nấu ngũ vị hương để xông người xem. Rồi luộc trứng gà rồi lăn lăn trên bụng xem nó bớt đen không. Rồi cho tôi biết. 

Sáng sau mình nhận tin nhắn, anh ta kêu luộc mấy quả trứng thì thấy bớt màu đen, khiến mình thất kinh, không ngờ lại đúng. Không ngờ cuốn sách thờ cúng của bác sĩ Lê Văn Lân, do ông thầy địa lý tặng 20 năm rồi, đọc vớ vẩn lại giúp được ông thần bị vợ bỏ mấy lần.

Mình nói mốt là rằm, người KHờ Me họ cúng Ok Om Bok thì anh nên mua đồ về cúng đốt phong long cho bà già người Miên, cướp đời con trai của anh để bà ta được đi đầu thai. Anh khấn như sau : “ Tâu thần Mặt Trăng, con dâng cúng các lễ vật là sản vật của địa phương (hamburger, French frites, coca cola, bánh Pía, chuối, khoai...). Xin thần nhận lấy và ban cho sức khỏe, trí tuệ cho con, và giúp bà già Miên đi đầu thai để con có thể làm ăn yên ổn lấy vợ không bị bỏ nữa". Nhưng nhớ là tắm rữa kỳ cọ, không được ô uế này nọ thì mới linh. Cứ tắm nước tỏi và xông ngũ vị hương. Nhớ đừng có cúng măm bò hóc, dân miên họ ghiền không chịu đi đầu thai là mệt. Cúng tương ớt Huy Phong nhé.

Mấy bà Miên mê cải lương nên anh phải cúng rượu rồi hát cải lương để tiễn bà già miên như:”Em ơi tôi không phải kẻ tình si cũng không phải là lãng tử mượn đóa đào kia để tương tư hình bóng mà chỉ bâng khuâng với trái tim rung động …. “ anh hát làm sao cho như Minh cảnh để bà ta bỏ chạy không dám trở lại. Còn hát không giống thì dùng AI xào lại giọng ca cải lương của tui mở ra cho bà già mIên nghe là chạy mất hủ mắm bò hóc.

Sau đó thì cúng thổ thần đất đai để họ không cho vía bà già người miên nhập hộ khẩu nhà anh nữa. Lý do là bà ta vô nhà anh thì sẽ làm nhiều cách để tống cô vợ mới cưới của anh đi. Anh ở vùng Minnesota thì toàn là dân da đỏ nên phải cúng và nói tiếng da đỏ. Anh không có thì mua hay mở YouTube để mở rồi theo tiếng nhạc mà múa theo điệu múa tiễn người chết (Nanissáanah), chống lại bọn thực dân, chiếm đất đuổi tổ tiên họ về miền bắc và giết bò rừng.

Anh ta có vẻ mừng lắm, tính sang năm để dành tiền rồi về Việt Nam kiếm vợ để xem. Hy vọng cái vía bà già người miên sẽ bay theo Pol Pot, khờ me đỏ để anh ta có thể kiếm được vợ mới và sống lâu đời đến răng long đầu bạc. Để xem tình hình ra sao sẽ báo cáo cho các bác biết năm con ngựa. (Còn tiếp)

Sơn đen nhưng tâm hồn Sơn trong trắng, nhà Sơn nghèo dang nắng Sơn đen 

Nguyễn Hoàng Sơn 

Ây Ai sao chép giọng Sơn Đen

 Ây Ai sao chép giọng nói

Sơn đen nhưng tâm hồn Sơn trong trắng, nhà Sơn nghèo dang nắng Sơn đen 

Tuần rồi anh bạn học cũ Đà Lạt xưa, tiến sĩ Chử Nhị Anh nhắn tin, gửi cái video từ tấm ảnh xưa với giọng nói của mình khi trả lời ai hỏi khi xưa trên diễn đàn của trường Văn Học Đà Lạt cũ. Anh ta sao chép giọng của mình bằng trí tuệ nhân tạo. Thấy vui. Khi không thấy hình mình nói chuyện về tôn giáo bú xua la mua. Xem cờ líp.

 https://youtube.com/shorts/zDlcncKXjoU?si=bo0tjMDPqPsLXwlr

Anh ta kêu muốn mình thâu cho anh chàng giọng của mình, đọc mấy bài viết để anh ta sao chép (clone) giọng nói của mình để đọc cuốn sách Mực Tím Sơn đen do anh ta biên soạn 100 bài viết tiêu biểu của mình cách đây 10 năm tình cũ, khi mới bắt đầu kể chuyện đời xưa của Đà Lạt. Anh ta kêu là Ây Ai sẽ đọc cuốn này thành 19 tiếng đồng hồ. Kinh. Mới đó đã 10 năm mình bắt đầu kể chuyện Đà Lạt đời xưa.

Mình hỏi dùng giọng người khác được không vì mình cũng ngại ồn ào nhất là giọng mình không được trong lắm. Anh chàng cho biết là mượn giọng của ai khác đọc cũng được nhưng không đặc biệt bằng giọng của chính tác giả. Thế là phải chiều bạn hiền. Từ khi mình mua cái vườn bơ, sống ở thiên nhiên nên mình không thích ồn ào, đám đông. Nhưng có lẻ những chia sẻ của mình có chút gì đó nên anh bạn học xưa mới bỏ công, thời gian để thực hiện.

Như chuyện thực hiện cuốn Mực Tím Sơn đen cũng do ông thần tiến sĩ Chử Nhị Anh, tự động làm. Ông thần này quen soạn và in sách giáo khoa để dạy trẻ em sinh bên mỹ, học tiếng Việt. Từ mấy chục năm qua, mỗi hè ông thần đều bỏ công dạy mấy đứa trẻ, hè học tiếng Việt. Có dịch thơ của nữ sĩ Vi Khuê ra anh ngữ rồi in thành sách. 

Ông thần cho biết lý do biên soạn, sửa chính tả mấy bài viết của mình để thực hiện cuốn sách Mực Tím Sơn đen vì có nhiều bài mình kể về Đà Lạt, anh ta nhìn thấy hình ảnh của chính mình qua những bài viết, cũng như trải nghiệm cuộc đời tỵ nạn sau 75, lang thang qua nhiều nước để kiếm cơm. Những hoài bảo, suy nghĩ của mình cũng tương tự như ông thần và có lẻ đa số những người cùng thế hệ của mình ở hải ngoại. Do đó anh ta bỏ công sức ra làm.

Sau này có hai ông thần đọc bài mình viết trên Facebook, đề nghị để họ thực hiện Bờ Lốc Mực Tím Sơn Đen cho mình để dễ tìm bài với chủ đề. Thế là tự nhiên mình có sách rồi thêm bờ lốc do người khác tự làm. Nay lại có vụ Ây Ai đọc bài trên mạng cho ai buồn đời, không đọc được nhiều vì lớn tuổi, có thể nghe những bài mình viết về Đà Lạt,… dạo này mình được thiên hạ gửi tài liệu và hình ảnh xưa của Đà Lạt nên có lẻ hôm nào buồn đời mình kể Đà Lạt xưa qua những hình ảnh này.

Tuần rồi hơi bị cảm nên không thâu được. Hôm nay, buồn đời vì trời mưa không lên vườn nên đọc mấy bài. Hoá ra đọc mỗi bài dài độ 8 phút đến 10 phút. Thâu đâu tổng cộng là 60 phút đọc giọng Đà Lạt thay vì giọng phủ Quốc Oai, quê mình. Bài viết về Đà Lạt thì nên đọc giọng Đà Lạt. Giọng Đà Lạt thì thường hơi lớ lớ giọng Quảng và có chút giọng Huế. Nhớ anh bạn Yersin cũ, nay ở xứ Ban Mê Thuột, mình về Đà Lạt tính lên đó chơi nhưng thấy đường xá hơi lộn xộn nên điện thoại kêu chắc không có duyên gặp lại. Anh chàng kêu à nghe lại giọng Đà Lạt là vui rồi.

Dạo này bờ lốc có trên 1625710 lượt đọc, có được 2627 bài được đăng. Kinh. Xem ra trung bình mỗi bài được 618.85 lượt đọc

Đang phê phê vì trời Nam Cali đang mưa thì ông thần Nhị Anh nhắn tin kêu sẵn sàng chưa, phải lên máy điện toán vì Ây Ai muốn kiểm soát lại giọng của mình vì không thực hiện được trên IPhone hay IPad. Ông thần cho mình đường dẫn và mật mã để nhập vào tài khoản của ông thần và đọc vài câu để phần mềm có thể kiểm chứng là giọng của mình. Sau đó ông thần kêu là phải mất 8 tiếng đồng hồ cho Ây Ai làm quen với giọng của mình. Ngày mai là có thể sử dụng ứng dụng. Ông thần cho mình sử dụng một nhân vật khác do ông thần thực hiện, cứ đánh máy cái gì thì Ây Ai đọc lại với giọng của nhân vật này.

Mình chả biết gì nhưng về già có cái gì mới thì cũng nên mò mò một tí để đầu óc bớt teo lại vì mình thuộc dạng ngu lâu dốt sớm, nay làm nông dân không suy nghĩ nhiều nên có thể não bộ bị teo lại rồi ngớ ngớ như xưa. Biết đâu từ đây vài năm nữa sẽ đưa đến nhiều chuyện lạ khác. Mình có thử làm nhạc để ca tụng đồng chí gái sau 35 năm cải tạo mình, thấy cũng vui. Để hiểu cấu trúc chớ mình thấy cái gì không do mình tự làm thấy có gì hơi lộn xộn. Tương tự khi mình vẽ dù xấu cũng của mình vẽ. Để khi nào xong vụ này sẽ trình làng. Phiên bản đầu tiên. 

file:///var/mobile/Library/SMS/Attachments/88/08/DED071D3-AC55-4762-978E-797481793DF5/2-Me%CC%A3%20To%CC%82i.mp3

Sơn đen nhưng tâm hồn Sơn trong trắng, nhà Sơn nghèo dang nắng Sơn đen 

Nguyễn Hoàng Sơn 

Mỏ dầu và hồi giáo

 DẦU MỎ CÓ GIÚP TIẾN LÊN XHCN ?

Đi chơi ở Nam Dương và Tân Gia Ba mình khám phá ra dân tình yêu chính phủ vì nhà cửa rẻ, mua từ chính phủ cho 99 năm. 80 % căn hộ chung đều do chính phủ kiểm soát, số còn lại của tư nhân. Câu hỏi về việc các nước giàu dầu mỏ như Libya hay vùng Vịnh có phù hợp để theo chủ nghĩa xã hội (XHCN) kiểu Liên Xô hay không thực sự rất sắc sảo. Trả lời ngắn gọn: có, các nước nhiều dầu mỏ và dân số ít là nhóm phù hợp nhất về mặt vật chất để thử mô hình XHCN kiểu Liên Xô. Tuy nhiên, chúng chỉ phù hợp về điều kiện kinh tế, hoàn toàn không phù hợp về điều kiện chính trị-xã hội, nên gần như chắc chắn sẽ thất bại hoặc biến dạng.

Nếu bỏ qua văn hóa, tôn giáo và quyền lực, dầu mỏ kết hợp với dân số ít tạo nên "thiên đường XHCN" trên giấy tờ. Tài nguyên tập trung, dễ quốc hữu hóa. Dân số ít nghĩa là chia đều dễ dàng. Không cần thị trường phức tạp. Nhà nước chỉ cần xuất dầu, thu ngoại tệ, rồi bao cấp giáo dục, y tế, nhà ở. Đây chính là mơ ước của XHCN cổ điển: không cần cạnh tranh, chỉ cần phân phối. Liên Xô từng nghĩ Iraq, Libya, Algeria là tương lai tự nhiên của XHCN, điều này không phải ngẫu nhiên.

Nhưng chính vì dầu mỏ, XHCN càng tệ hại. Dầu mỏ tạo ra cái gọi là "Rentier State" - nhà nước sống nhờ tiền thuê tài nguyên. Nhà nước không cần đánh thuế dân, không cần dân giàu, không cần doanh nghiệp, không cần đổi mới. Hệ quả là dân không có đòn bẩy chính trị, nhà nước không cần trách nhiệm giải trình, quyền lực tập trung tuyệt đối. XHCN cộng dầu mỏ tạo ra nhà nước toàn trị lý tưởng cho giới cầm quyền.

Vấn đề cốt lõi nằm ở chỗ: XHCN kiểu Liên Xô giả định có giai cấp công nhân đông, sản xuất phức tạp, và nhà nước điều phối tốt hơn thị trường. Nhưng dầu mỏ không phải công nghiệp, không tạo việc làm, không sinh ra sáng tạo. XHCN ở các nước dầu mỏ chỉ còn là phân phối tiền, không phải tổ chức sản xuất.

Libya dưới thời Gaddafi là ví dụ "chuẩn giáo khoa" của thất bại này. Gaddafi quốc hữu hóa toàn bộ dầu mỏ, xóa bỏ kinh tế tư nhân, tạo phúc lợi rất cao với nhà miễn phí và học miễn phí, chống thị trường và chống phương Tây. Kết quả là GDP trên đầu người cao, nhưng không có tầng lớp trung lưu độc lập, không có thể chế, không có cơ chế kế thừa quyền lực. Khi Gaddafi sụp đổ, nhà nước tan rã ngay lập tức. Lý do đơn giản: toàn bộ xã hội sống nhờ một vòi dầu cộng một người. Không có gì khác đứng vững được khi hai thứ này biến mất.

Đối chiếu Libya hay Algeria với UAE hay Qatar cho thấy sự khác biệt rõ rệt. Cả hai nhóm đều có dầu mỏ và đều quốc hữu hóa, nhưng Libya và Algeria quốc hữu hóa tuyệt đối, bóp chết kinh tế tư nhân, không thu hút vốn đầu tư, và theo ý thức hệ XHCN nghiêm ngặt. Trong khi đó, UAE và Qatar tuy cũng quốc hữu hóa dầu mỏ nhưng quản trị theo mô hình doanh nghiệp, nuôi dưỡng kinh tế tư nhân, thu hút vốn đầu tư rất mạnh, kết hợp phúc lợi với thị trường, và theo chủ nghĩa thực dụng chứ không phải ý thức hệ cứng nhắc. Vùng Vịnh không theo XHCN mà theo mô hình "nhà nước độc tài kết hợp thị trường mở và phúc lợi mua ổn định".

Vì vậy, các nước dầu mỏ phù hợp nhất để XHCN tồn tại ngắn hạn, nhưng không phù hợp để phát triển dài hạn và cực kỳ nguy hiểm về mặt chính trị. Chúng có thể sống được 20-40 năm, nhưng không tiến hóa thể chế, không tạo con người tự chủ, và rất dễ sụp đổ bạo lực. Dầu mỏ không cứu được XHCN - nó chỉ che giấu khuyết tật của XHCN cho đến khi mọi thứ nổ tung.

Nếu dầu mỏ là lời nguyền cho XHCN và nhiều nước khác, tại sao Na Uy lại thành công? Na Uy là trường hợp hiếm hoi vì họ không "chữa" lời nguyền dầu mỏ bằng mẹo kỹ thuật, mà vô hiệu hóa tận gốc cơ chế gây nghiện tài nguyên. Na Uy làm đúng những điều mà hầu hết nước dầu mỏ không muốn làm.

Các nước dầu mỏ thường gặp năm bệnh: nhà nước sống nhờ dầu nên không cần dân; đồng tiền lên giá làm công nghiệp chết (Dutch disease); quyền lực tập trung dẫn đến tham nhũng; phân phối tiền thay vì phát triển năng lực; và khi dầu biến động thì xã hội sốc, chính trị vỡ. Na Uy chặn từng bệnh ngay từ đầu.

Đầu tiên, Na Uy không dùng tiền dầu để chi tiêu trong nước. Toàn bộ lợi nhuận dầu đổ vào Quỹ tài sản quốc gia, và quỹ này đầu tư ra nước ngoài 100%. Hệ quả là không làm đồng kroner tăng giá, không bóp chết công nghiệp trong nước, không tạo "kinh tế ăn dầu". Phần lớn nước dầu mỏ làm điều ngược lại và chết ở đây.

Thứ hai, dù có dầu, Na Uy vẫn thu thuế cao. Nhà nước sống bằng thuế và chịu trách nhiệm giải trình. Dầu chỉ là tài sản của các thế hệ tương lai. Điều này giữ quan hệ dân-nhà nước là hợp đồng, không biến nhà nước thành "ông phát tiền". Các nước vùng Vịnh và Libya đứt gãy ở chỗ này.

Thứ ba, Na Uy có nhà nước can thiệp mạnh, nhưng Quốc hội thực quyền, báo chí tự do, tư pháp độc lập, và minh bạch tuyệt đối ngân sách dầu. Dầu mỏ không đi qua tay cá nhân hay phe nhóm, không tạo "tầng lớp dầu mỏ".

Thứ tư, Na Uy dùng dầu để đầu tư giáo dục, công nghệ biển, năng lượng, logistics, và tạo ngành phụ trợ cạnh tranh toàn cầu. Dầu nuôi năng lực, không nuôi lối sống. Libya, Algeria, Iraq thì ngược lại: dầu nuôi trợ cấp, không nuôi con người.

Và cuối cùng, đây là điểm rất "Bắc Âu" nhưng cực kỳ thực dụng: người Na Uy chấp nhận thế hệ hiện tại không xài tiền dầu để dành cho con cháu. Quỹ dầu lớn hơn GDP nhiều lần. Xã hội đồng thuận cao nên không có áp lực chính trị "chia ngay".

Khi so sánh Na Uy với Libya và vùng Vịnh, sự khác biệt thật rõ ràng. Na Uy đầu tư tiền dầu ra ngoài trong khi Libya chi tiêu trong nước còn vùng Vịnh vừa chi vừa đầu tư. Na Uy thu thuế dân cao trong khi Libya thu thấp và vùng Vịnh thu rất thấp. Na Uy có trách nhiệm giải trình rất cao trong khi Libya gần như không có và vùng Vịnh thấp. Kinh tế tư nhân Na Uy mạnh, Libya yếu, còn vùng Vịnh tuy có nhưng lệ thuộc nhà nước. Về độ bền vững, Na Uy rất cao, Libya đã sụp đổ, còn vùng Vịnh phụ thuộc hoàn toàn vào dầu.

Na Uy không thoát lời nguyền dầu mỏ vì họ giàu hay giỏi hơn, mà vì họ tự trói tay mình trước khi dầu mỏ trói họ. Đa số nước dầu mỏ dùng dầu để mua ổn định và trì hoãn cải cách. Na Uy dùng dầu để kéo dài kỷ luật và chấp nhận không "sướng" ngay. Nguyên lý quan trọng ở đây: nước dầu mỏ chỉ phát triển khi họ coi dầu là "tài sản tài chính", không phải "nguồn sống".

Quay lại câu hỏi ban đầu về các nước dầu mỏ và XHCN. Trong thực tế, việc thất bại hay thành công trong tương lai không quyết định việc có đi theo mô hình nào hay không. Thực chất là ý thức hệ. Người Hồi giáo với tín ngưỡng cao khó chấp nhận sự vô thần của cộng sản. Đây là nguyên nhân chính khiến Liên Xô thất bại ở Afghanistan cũng như không thể phủ XHCN được ở Trung Đông (thành trì của Hồi giáo) hay Indonesia.

Quyết định theo hay không theo XHCN không phải do hiệu quả kinh tế, mà do tính tương thích ý thức hệ-xã hội. Liên Xô thua ở thế giới Hồi giáo và Indonesia không phải vì nghèo hay giàu, mà vì xung đột cấu trúc niềm tin. Đây là nguyên nhân số 1, không thể vượt qua.

Cộng sản kiểu Liên Xô vô thần, coi lịch sử là động lực, nhà nước tối cao, và Đảng quyết định chân lý. Hồi giáo thì coi Thượng đế là tối cao, luật Chúa lớn hơn luật người, đạo là hệ thống xã hội hoàn chỉnh bao gồm luật pháp, đạo đức và chính trị. Không có vùng đệm thỏa hiệp. Cộng sản không thể "dung nạp" đạo Hồi, chỉ có thể bóp, kiểm soát, hoặc phá. Với Hồi giáo, niềm tin không thể tư nhân hóa như Thiên Chúa giáo hiện đại.

Liên Xô thất bại ở Afghanistan không phải vì sai lầm chiến thuật. XHCN cần nhà nước trung ương mạnh, hệ thống giáo dục thế tục, và Đảng kiểm soát xã hội. Afghanistan có xã hội bộ tộc, luật Sharia, quyền lực phân tán, và thánh chiến là khái niệm chính trị. Liên Xô va chạm trực diện với nền văn minh, không phải đơn thuần là chiến trường quân sự. Có thể thắng về mặt quân sự, nhưng không thể thắng Allah trong tâm trí xã hội đó.

Những nơi XHCN từng tạm đứng được ở Trung Đông như Syria (Ba'ath), Iraq (Ba'ath), Libya (Gaddafi), Yemen Nam đều có điểm chung: đàn áp Hồi giáo chính trị, thế tục hóa bằng bạo lực, và nhà nước an ninh cực mạnh. Chúng không phải xã hội Hồi giáo tự nhiên, mà là "XHCN cưỡng bức lên xã hội tôn giáo". Khi nhà nước yếu đi, Hồi giáo quay lại ngay lập tức.

Indonesia là trường hợp rất thú vị. Indonesia không phải Hồi giáo cực đoan nhưng PKI (đảng Cộng sản Indonesia) vẫn thua dù mạnh, dù có sự hỗ trợ từ Trung Quốc. Indonesia không vô thần. Pancasila coi Thượng đế là nền tảng quốc gia. Xã hội đa tôn giáo, nhưng tôn giáo là chính danh chính trị. Cộng sản Trung Quốc và Liên Xô bị coi là mối đe dọa đối với nền tảng tồn tại của quốc gia. Năm 1965, quân đội Indonesia tiến hành thanh trừng PKI, hàng trăm nghìn người thiệt mạng. Điều quan trọng: không phải vì PKI kém, mà vì họ xung đột với nền tảng đạo đức quốc gia.

Trung Quốc là ngoại lệ và đây là điểm phân biệt then chốt. Trung Quốc thành công với XHCN vì Nho giáo đã suy, tôn giáo phân mảnh, và nhà nước trung ương rất mạnh. Mao phá sạch không gian thiêng và Đảng lấp chỗ trống. Điều này không thể làm được ở Hồi giáo, nơi niềm tin ăn sâu hơn nhà nước.

XHCN không bén rễ ở "vành đai Hồi giáo" vì ba lý do cấu trúc: không chấp nhận vô thần; không chấp nhận Đảng đứng trên Thượng đế; và đã có sẵn hệ thống công bằng xã hội tôn giáo như zakat, waqf, sharia. XHCN không mang lại thứ họ thiếu. Cộng sản chỉ thắng ở nơi nó thay thế được "niềm tin tối cao". Ở Hồi giáo, niềm tin đó đã có chủ.

Liên Xô thua ở Afghanistan vì đụng phải nền văn minh tôn giáo không thể thế tục hóa. XHCN không thể phủ Trung Đông vì ý thức hệ mâu thuẫn tuyệt đối và không gian thiêng không thể xóa. Indonesia chọn diệt cộng để bảo vệ nền tảng tôn giáo quốc gia.

Sơn đen nhưng tâm hồn Sơn trong trắng, nhà Sơn nghèo dang nắng Sơn đen 

Nguyễn Hoàng Sơn